Rugby vir idiote - Deel 1

As jy soos ek is, dan is jy bewus van Rugby en dis hoe ver jou kennis en belangstelling strek. Dit het geen invloed op jou lewe nie, en jy lei ‘n gelukkig lewe ondanks dié feit. 17 of 12 of 49 mans (of hoeveel ook al in ‘n span is) wat heen en weer hardloop op ‘n baan agter ‘n bal aan, het geen impak op jou lewe nie.

Die probleem is dat elke nou en dan besluit die hele wêreld om op een of ander land neer te daal en teen mekaar rugby te speel. Hulle noem dit glo die rugbywêreldbeker. Skielik gaan staan die hele samelewing botstil en al wat ons dag in en dag uit hoor is “Rugby woohoo! Go Bokke!” en mense soos ek en jy staan in die skadu’s op die kantlyn as uitgeworpenes van die samelewing want ons is totaal clueless. 

Wel, nie hierdie jaar nie. Ek het vir mense soos myself en jy wat clueless is ‘n cheat sheet geskryf sodat ons kan deel wees van die rugbywêreldbeker 2019 vieringe. Hierdie is die resultaat van maande se navorsing. (OK fine, met “maande se navorsing” bedoel ek als wat ek kan onthou van daai een keer wat ek probeer rugby speel het op skool 25 jaar terug. Ek het aanvanklik die rugby reëlboek oopgeslaan, maar dit was ‘n 212 bladsy dokument en, wel fok dit, ek het nie daai soort tyd nie.)

Die basics:

-        Daar is baie rugbyspanne om van te kies. Jy moet één kies. Dit maak glad nie saak waarop jy jou keuse baseer nie. Dit kan wees omdat die materiaal waarvan hulle hempies gemaak is gemaklik lyk, of omdat hulle span naam jou met heimwee laat dink aan jou gunsteling Spur gereg. Of die span met die aantreklikste spelers. ‘n Gewilde rede om ‘n span te kies, is gebaseer op waar jy bly. Byvoorbeeld as jy in Bloemfonfokkentein bly, dan kies jy Vrystaat. Want: Redes. Jy moet egter mooi dink oor jou keuses want jy gaan sekere opofferings moet maak. Byvoorbeeld as jy in Pretoria bly en besluit om vir die Blou Bulle te gil, dan moet jy bereid wees om Klippies en Coke te drink, ‘n mynhoed met horings te dra en ‘n paar reuse blou – uhm – testikels aan jou kar te hang. Is jy bereid om ‘n paar blou pere aan jou Mercedes C-klas te hang? Nee? Dan is Blou Bulle dalk nie vir jou nie.

Tydens die wêreldbeker moet jy vir Suid-Afrika skree anders is jy ‘n verraaier, kommunis en terroris.

-          ‘n Rugbyspan bestaan uit 15 spelers. Maar dis net die hoeveelheid wat gewoonlik op die veld is. Daar is nog heelwat ouens wat langs die veld sit en hoop een van hulle spanmaats breek ‘n been sodat hulle ook ‘n beurt kan kry om op die veld te draf.

-          ‘n Rugbyspeler se toerusting bestaan uit ‘n rugbytrui, ‘n PT broek, ‘n paar tokse en kouse. Ons weet nie of dra hulle onderbroeke nie, en ons stel ook nie belang nie.

Hoekom hulle dit ‘n rugbytrui noem weet g’n mens nie. ‘n Trui is mos eintlik ‘n onooglike lelike ding wat van wol gemaak is wat jou ouma vir jou gebrei het. Dis tog nie wat rugbyspelers aan het nie? Moenie dieselfde fout as ek maak en dit per ongeluk ‘n cardigan noem nie. Jy kry ‘kyke’.

Hulle het ook mouth guards om hulle tande te beskerm. Behalwe die Kaapse spelers, want... redes.

Party van die spelers (die slotte – ons sal later weer by hulle kom) het sulke hoede-goeters op hulle koppe of verbande om hulle ore. Dis om hulle ore te beskerm want ‘n skrum fok jou ore op. (Ek het op skool mos vir ‘n week rugby probeer speel. Ek is gekies as slot. Voor die tyd het ek ‘n perfekte paar ore gehad. ‘n Week later het ek sulke verlepte nat piesangskil ore gehad.)

-          Die doel van die hele spel is om die bal (die ovaal wit voorwerp so groot soos... uhm... ‘n rugbybal?) in die hande te kry en daarmee punte aan te teken. 

Posisies:

Net om jou geheue te verfris, daar is mos 15 spelers op die veld. Elke speler op die veld het ‘n “posisie”. Ek weet dit klink verspot want as jy al ooit ‘n rugby gesien het, dan weet jy dis totale chaos en die ouens hardloop net waar en wanneer hulle wil. Blykbaar is dit verkeerd.

Die span word in 2 gedeel: Voorspelers en agterspelers. Jy gaan my nou nie glo nie, maar die voorspelers is betrokke vóór in die gespelery en die agterspelers is daar ágter rond betrokke.

Die voorspelers se werk is om die bal in die hande te kry en dit vir die agterspelers te gee sodat hulle dit weer kan verloor deur te skop of geduik te word. So nou en dan kry ‘n agterspeler dit per ongeluk reg om punte aan te teken, en dan kry die agterspelers al die lof, alhoewel die voorspelers al die werk gedoen het. Baie soos wat by ons almal se werk gebeur. Jy doen al die werk en management vat die lof. Duidelik is agterspelers ‘n klomp tossers.

Die voorspelers bestaan uit die volgende spelers (gelys volgens die nommer op hulle trui:

1.       Loskopstut: Die stutte is die... wag... ek wil nou nie sê “vetties” nie, maar hulle is definitief nie maer nie. Hulle staan voor in die skrum, so hoe groter en sterker hulle is, hoe beter. Ek het tot nou-net altyd gedink dis “los-skop-stut”, maar so leer ek ook dat dit hulle koppe wat los is, en nie hulle skoppe nie.

2.       Haker: Die haker staan ook voor in die skrum en word omhels deur die stutte. In die ou tyd moes die haker die bal in die skrum gehaak het, maar deesdae werk dit anders. So ek weet nie wat is hulle werk nou eintlik nie. O-ja! Hulle moet die bal ingooi by die lynstaan. En as jy in ag neem dat in Engels hulle ‘n “hooker” genoem word, beteken seker ook dat hulle die sletterige een in die span is? Dalk maak die haker ogies vir die ander span om hulle aandag af te trek as die skrum sak?

3.       Vaskopstut: Dieselfde as die loskopstut, behalwe sy kop is vas.

4.       Linkerslot: Hulle sak ook in die skrum en word in hulle ‘bikini-areas’ gegryp deur die ouens wat agter hulle sak in die skrum. (Dis nogal ‘n verrassing as jy vir die eerste keer as jong seun die skrum sak. So is my onskuld ook daarmee heen.) Hulle moet ook die bal vang in lynstane (of ten minste probeer. Ek het probeer! Get off my back!) so hulle is gewoonlik lank. Die linkerslot staan links in die skrum.

5.       Regterslot: Presies dieselfde as die linkerslot, maar net presies die teenoorgestelde want hy staan regs in die skrum.

6.       Linkerflank: Dis onduidelik presies wat die vent se werk is, want hy moet glo “veelsydig” wees. Hy sak ook in die skrum en is die lummel wat die arme slot aan sy ‘privaat’ gryp. Die linkerflank moet ook eerste by die losskrum wees want hy moet die bal probeer kry. (Klaarblyklik terwyl die regterflank staan en niks doen nie?) Hy moet ook probeer om te verhoed dat die opposisie se baldraer die bal aan sy aankomende voorspelers oorhandig. Ek weet nie wat dit beteken nie – dis net so ge-copy en paste uit die reëlboek.

7.       Regterflank: Mens sou dink hy doen presies dieselfde as die linkerflank, maar net regs. Ek kry egter geen duidelikheid oor wat hy nou eintlik moet doen nie. Dalk staan en mooi lyk? Ek weet nie.

8.       Agsteman: Nie ‘n baie oorspronklike naam vir die agtste speler nie, is dit? Hoekom nie sommer die hele span so noem nie? Eersteman, tweedeman, ens...!? Hy sak ook in die skrum. Ek weet nie wat anders doen hy nou eintlik nie. Hy is baie keer die kaptein en ander kere nie, so hy staan seker en order die ander ouens rond?

9.       Skrumskakel: Dis altyd die kort gat mannetjie op die rugbybaan. Gevolglik het hy ook kortmannetjie-sindroom wat beteken hy’s vreeslik aggro. Die Jack Russel van die span. Siestog. Hy gooi die bal by die skrum in en hardloop dan na die agterkant van die skrum om weer die bal te kry. Pointless much?

10.   Losskakel: Hy is glo die klaskaptein van die agterspelers. Baie bossy. En hy hou van skop. Of is goeie skoppers. Of so iets? Basies sou hulle eerder wou sokker speel.

12.   Binnesenter: Hy staan omtrent in die senter mister Venter. Hy moet die bal vang as die losskakel nie die bal vinnig genoeg wegskop kry in sy droom om ‘n sokkerspeler te wees nie.

13.   Buitesenter: Soos ‘n binnesenter maar net aan die buitekant. Hy’s gewoonlik die een wat sleg ruik, dis hoekom hy moet buite staan. Hy’t nie regtig ‘n spesifieke werk nie en is basies maar net daar om die span vol te maak.

11.   Linkervleuel: Die vleuels is gewoonlik die vinnigste ouens op die veld. Hulle is ook maar net vinnig en rats omdat hulle vrek bang is. Hulle is delikate blommetjies wat gaan kneus as hulle geduik moet word. Hulle is gewoonlik die ouens wat doellyn toe hardloop om die drie te gaan druk, so hulle is die grootste varknekke in die span. Die hele rugbyspan werk hulle gatte af om die bal by die vleuel te kry en om die delikate dingetjie te beskerm, en as hy eventually die drie druk is dit die vleuel wat al die drukkies en soentjies en gelukwensing kry.

Die linkervleuel staan links.

14.   Regtervleuel: Die regtervleuel staan – dit gaan nou ‘n totale verrassing wees: Regs. Verderis dit maar dieselfde storie net ‘n ander naam.

15.   Heelagter: Jy weet seker wat ek nou gaan sê, en jy’s dood reg: Die heel agter staan heel agter. Hulle is so ver van die spel af dat hulle gewoonlik rustig agter die doellyn onder die pale kan staan en ‘n bier drink. So nou en dan kom die bal in hulle rigting dan moet hulle goed kan vang. Gewoonlik skop hulle net die bal weer terug na die ander kant van die baan toe want hulle is te lui om te hardloop, of bang hulle bier mors.

Nou ja, dit is die basiese inligting oor rugby. Volgende keer sal ek die reëls verduidelik, asook tegniese terme wat ek nou reeds gebruik het soos “skrum” en “skop”. Vir huiswerk kan julle bietjie gaan kyk wie speel watter posisie in ons 2019 Bok-span. Moenie uitgevang word soos ek wat gedink het Frik du Preez speel nog flank nie.

Read More

Die Dood en die tweede kans

Ek het haar doodgemaak. Jy hoef nie te wonder nie. Daar is geen raaisel, misterie of onoplosbare komplot nie. Ek het die pistool teen haar kop gedruk en die sneller getrek. Natuurlik nie sonder die nodige drama, trane en pleite nie. Daar was bloed orals. Soos ‘n rooi storm na ‘n droë winter.

Dit het natuurlik begin by my eie dood. Ek het apaties in ‘n plas van my eie bloed gesit en wag. My wange was nat van die trane, maar ek het nie meer gehuil nie. Ek het genoeg gehuil voor dit, maar die trane was uiteindelik vir altyd klaar. Ek het ook nie lank gewag nie. Hy’t stadig, statig die vertrek ingestap, presies soos ek hom in my geestesoog gesien het. ‘n Entiteit in swart geklee met die mantel oor sy kop sodat jy nie sy gesig kan sien nie. Net ‘n oneindige swart. Die Dood. Dalk lyk hy soos wat jy verwag hy moet lyk? Hy lyk dalk anders vir elkeen?
Hy’t langs my kom sit, sommer so plat op die grond.
“Hoekom?” Sy stem ingetoë, tog met soveel gesag dat die berge vir seker vir hom sal luister as hy praat.
Hoekom nie? Ek was half ongeduldig, half beskuldigend. Ek het niemand ‘n verduideliking geskuld nie.
Hierdie oomblik was die somtotaal van jare se foute, swakheid en moedswilligheid.

Ek was ‘n alkoholis. As ek nou terugkyk kan ek haar nie blameer dat sy gevra het vir ‘n egskeiding nie. Sy was die liefde van my lewe. En ek was haar ewige liefde. “Ewig”. Elke glas whiskey het haar liefde vir my bietjie-bietjie weggespoel. Na genoeg soebat, smeek, dreig en bottels whiskey word “ewig” ook maar net so lank as wat een vrou nie meer kan nie.
Sarah.
Na die egskeiding het ek nie ophou drink nie. Ses maande terug het Stuart, wat die wêreld se geduld gehad het, ook genoeg gehad en my in die pad gesteek. Ek het mure om my gebou en met woede en verwyte my laaste vriende en selfs familie vervreem. Laas maand het die bank ook genoeg gehad. ‘n Whiskey-asem betaal nie die huispaaiement nie. Hulle het laat weet dat hulle die huis gaan terugvat.
My lewe was in puin en al wie die skuld kon dra was ek. Hierdie was die bodem van ‘n put waaruit niemand ooit sal kan klim nie. Die einde.
Dit is natuurlik net reg dat die whiskey wat my tot by hierdie punt gebring het, my ook die nodige moed gegee het om die pistool teen my kop te sit en die sneller te trek. Natuurlik eers een laaste oproep na haar toe, om jammer te sê vir alles. Sy’t soos soveel keer tevore gesê ek’s dronk, ek moet ophou om haar te bel en die foon doodgedruk. Dit het die finale besluit seker makliker gemaak.

En hier het ek gesit, hopeloos en alleen. Maar ek was nie alleen nie.
Nadat ek die sneller getrek het was dit dalk ‘n ewigheid, dalk ‘n breukdeel van ‘n millisekonde. Toe ek opkyk, was hy daar.
 'n Normale mens sou histeries of bang gewees het, maar ek was nie meer normaal nie. Ek was nie verbaas dat hy daar was nie. Nee, ek het hom verwag. Verwelkom.
“Hoekom?”
‘Hoekom nie’ is wat ek wou antwoord. Maar dit was ‘n verligting om hoekoms uiteindelik hardop te sê. “Jy weet sekerlik al die redes. Drank. My swakheid. My foute. Die seer. Ek kan nie meer daarmee saamleef nie. Ek kan nie sonder háár leef nie!”
“Ai, Michael...” Die manier waarop hy dit gesê het, het my weer soos 'n kind laat voel, asof ek iets gedoen het en daaroor gelieg het. Maar ek het nie nou gelieg nie. Die bewys was in die gemors wat ek op daardie oomblik was.
“Ek is jammer,” het ek gesê. Om watter rede ook al, het ek gevoel dat ek verskoning moet vra.
“Jy’t ‘n leeftyd spandeer om jammer te wees.” Het hy geantwoord. “Jammer vir jouself. Maar jammer beteken niks tensy jy nie jouself vergewe nie.”
 Die woorde het in my ore weerklink. Ek het geweet wat hy bedoel het. Hy wou hê dat ek moes sien dat my enigste vyand ekself was.
Jammer.
Jammer dat Joshua verdrink het. Jammer dat Joshua verdrink het toe ek hom moes oppas.
Ek was veertien. Hy was ses.
Ek probeer nou al 25 jaar myself verdrink.

 “Gee jy al die siele wat jy kom haal sielkundige raad?” Ek het probeer om hom in die oë te kyk, maar daar was net die eindelose swart waar sy gesig moes wees.
 Die Dood het ‘n verleë, kort laggie gegee, “Nee. Dit is meestal net vir diegene soos jý wat dit in eie hande neem om die lot te bepaal. Dit hang egter nie van jou af nie.”
 “So, jy gee raad aan selfmoord slagoffers. Dis nou bietjie laat, dink jy nie so nie?"
 Hy’t diep gesug, asof hy dit al duisende kere vantevore verduidelik het. Hy het sekerlik. “Daar moet ‘n balans wees in die heelal. Goed en sleg. Die lewe. Die dood. Redes. ‘n Ewewig. Ek wil net vir jou 'n ander perspektief gee.”
  “Watter perspektief sou dit wees? Die enigste werklikheid wat ek sien, is dat ek 'n aaklige verskoning van 'n mens is. Hoekom moet ek bang wees vir die dood? Dit kan nie moeiliker wees as die lewe nie. Dit is al wat daar vir my oor is.”
 “Ek wys jou net hoe die lewe kán wees.”
 “Gmf. Waarvoor moet ek lewe?” My stem was hard, kwaad, maar dit het geen effek op die donker figuur voor my gehad nie.
Hy’t met verrassende geduld bly praat. “Wat as ek jou vertel dat jy dit deur hierdie depressie sou maak? Dat jy uiteindelik deur hulp en terapie jouself kon vergewe vir jou broer se dood. Wat as ek jou vertel dat omdat jy hierdie depressie sal oorkom, jy weer 'n werk sal kry, en dat jy baie suksesvol sou wees in die pos? Uiteindelik, sou jou vriende, familie en ook jou eks gesien het dat jy nugter is en jou lewe omgekeer het. Hulle sou trots wees op jou. Jy sal nie na 'n bottel whiskey kyk sonder om siek te wees nie. Sarah sal weer met jou begin praat en julle liefde sal weer vlam vat. Uiteindelik sal julle weer trou en twee pragtige kinders die wêreld inbring. Wat as ek jou sou vertel dat jy die beste deel van jou lewe sou misloop deur te kies om op te gee?”
Die trane was weer terug. Trane van blydskap. Hoop. Sarah. Kinders. “Regtig? Sou ek regtig weer geluk geken het? Hoekom vertel jy my dit alles?”
“Wil jy daai lewe ken?” Die Dood se stem was vol belofte van hoop.
“Ek wil lewe.”

Toe ek wakker word was haar gesig die eerste ding wat ek sien. Sarah. Sy het verduidelik dat die koeël wonderbaarlik geen permanente skade aan my brein verrig het nie. Ek gaan leef.
Ek het geleef.
Ek het na terapie en behandeling weer die wêreld aangedurf. Ek het my broer se dood verwerk en myself vergewe.
Sarah het my toegelaat om in haar spaarkamer te bly totdat ek weer op my voete was. Ek het die lewe aangedurf met ongekende energie en ‘n wil om te lewe. Ek het uiteindelik werk gekry en ‘n totale sukses daarvan gemaak. Na 2 jaar sonder ‘n druppel drank oor my lippe het Sarah ingestem om weer met my te trou. Binne ‘n jaar was sy verwagtend en ‘n tweeling het my oneindige vreugde gebring. Die lewe was ‘n lied.
Vir ‘n oomblik.

Sarah was na die tweeling se geboorte...anders. Ek het dadelik die simptome herken. Die onttrekking. Die konstante hartseer. Verlies aan eetlus en belangstelling. Sy het die tweeling soveel vermy as wat sy kon.
Depressie.
Ek het Sarah gedwing om my sielkundige te gaan sien en die dokter het bevestig wat ek vermoed het. Postnatale depressie. Sy het vir Sarah medikasie voorgeskryf en afsprake twee keer ‘n week gereël.

Maar dit was te laat.
Dit was net na twee die oggend en die tweeling was aan die huil. Sarah het opgestaan om hulle melk te gee. Ek het vinnig weer aan die slaap geraak toe die tweeling stil word. Sowat ‘n uur later het ek weer wakker geskrik van...ek weet nie. Maar iets was fout. Sarah was nog nie terug in die bed nie. Ek het haastig opgestaan en na die donker babakamer gestrompel. Sarah het emosieloos in ‘n bondeltjie voor die kot gesit met haar knieë opgetrek tot onder haar ken. ‘n Kussing in haar hande vasgeklem.
“Sarah?” ‘n Koue angs het my omsingel, deurdring en in my beendere gekruip. Ek het die lig aangesit en met ‘n doodsvrees tot by die kot geloop. Die tweeling het doodstil gelê.
Dood. Stil.
Die trane het vrylik oor my wange geloop terwyl ek my hand uitgesteek het en oor die yskoue liggaampies gevryf het.
“Nee...Sarah...NEE!” My bene het onder my ingegee en ek het inmekaargesak. Totaal lam van die skok.
“Hulle wou nie ophou huil nie.” Het Sarah in ‘n saaklike stem gesê en die kussing – die moordwapen – teen haar vasgedruk.

My hele lyf het geruk van die snikke en ek het besete roepe van pyn geskreeu – soos die van ‘n dier. Ek het ‘n hand op my skouer gevoel en ontsteld my lyf weggeruk. Toe ek opkyk, kyk ek in die diep swart niks waar Die Dood se gesig moes wees.
Ek was terug in die vertrek waar ek myself geskiet het, 3 jaar gelede. Asof daar nie ‘n sekonde verloop het nie. Ek het steeds in die plas bloed gesit wat net groter geword het. Was dit alles ‘n droom? Is dit alles ‘n hallusinasie as gevolg van breinskade van die skoot deur die kop?
“Nee.” Het die Dood gesê asof hy my gedagtes gelees het. “Dit is jou lewe as jy besluit om te leef.”
Ek het manies gelag.
“Watse soort besluit is dit?! Ek kan mos onmoontlik nie dáái besluit maak nie! Drie jaar van herstel en geluk en vrede vir my siel, en dan...” Ek kon die tweeling so duidelik soos daglig in my gedagtes sien. Voel. Ruik. Asof ek sekondes gelede nog aan hulle gevat het. Nou koud. Leweloos. “Jy’t dan die gesprek begin deur te sê ‘dit hang nie van my af nie’... En nou verwag jy ek moet ‘n keuse maak?”
“Ja en nee. As ek sê dit hang nie van jou af nie, bedoel ek die balans hang nie van jou af nie. Die universele balans. Elke aksie het ‘n reaksie. Begin. Einde. Goed. Sleg. Lewe. Dood. Balans. Jy't keuses, maar die balans sal áltyd daar wees.”

Mens sou dink dit is ‘n maklike keuse om te maak. Dat ek eerder sou kies om dood te wees as wat ek my kinders se lyke kry... My kinders, wat deur die liefde van my lewe vermoor was. Dis mos maklik. Kies die dood voor ek weer dit moes beleef.

Maar ek het nie die dood gekies nie.
Alles het gebeur soos die vorige keer. Ek het oorleef. Uit die put geklim en my lewe weer opgebou van die grond af op. Soos die vorige keer was Sarah daar vir my. Soos die vorige keer het ek haar uiteindelik gevra om weer te trou. Soos die vorige keer was sy verwagtend. Met ‘n tweeling.
Ek weet nie of sy dit kon aanvoel nie. Ek het my bes gedoen om die part te speel van die verlore, gebroke, verliefde man. Maar diep binne my was ‘n oneindige woede. ‘n Haat. Ek kon nie die toneel uit my gedagtes kry van Sarah wat in die donker voor die kot sit nie. My liewe, onskuldige kinders in die kot. Leweloos. Sarah wat hulle vermoor het. Dit het in my bly draai en kolk; soos ‘n kanker gegroei en gesweer. Ek kon haar nie vergewe nie.
Maar ek kon dit keer.

‘n Week na die geboorte van die tweeling het ek ons slaapkamer ingestap met die pistool. Ek het die koue staal teen ‘n verskrikte Sarah se kop gedruk.
“Jy is ‘n moordenaar. ‘n Monster.”, het ek koud gesê en die sneller getrek. 3 jaar se woede, haat, afsku wat gelei het tot daardie oomblik.
Toe ek omdraai staan Die Dood daar. Alhoewel ek nie sy gesig kon sien nie, kon ek die hartseer en teleurstelling voel.
“Sien. Ek kan kies.” Ek het vir hom gegrynslag. Ek was ver verby waansinnig. Verby terugkeer. “Jy soek ‘n dood vir ‘n lewe. Dáár. Redes? Dáár is jou redes. Balans? Dáár is jou balans.”
‘n Put sonder ‘n begin of ‘n einde.
Sonder om vir ‘n antwoord te wag het ek na die babakamer begin stap om die tweeling te gaan troos.
Ek het uiteindelik verstaan. Dit was nie ‘n droom nie. Dit was nie ‘n hallusinasie of breinskade nie. Daar was net een moontlike antwoord. Die hel.

© Riaan Palmer 

= = = = = = = = = =
Agtergrond oor die storie:
Die verhaal is aanvanklik begin as ‘n “moord verhaal” (murder mystery) maar het ‘n totale ander wending geneem as wat ek aanvanklik gedink het. Die verhaal het so “donker” geword dat ek in die middel gestop het om dit te skryf. Ek het iemand vertel daarvan en hulle het my aangemoedig om die storie klaar te skryf, en dié is die resultaat. Die wat bekend is met my skryfstyl weet dat bloed en moord en “babas doodmaak” definitief nie my styl is nie, so as enige iemand ontsteld is dan is dit ek. Maar as ‘n storie vertel wil word, dan moet hy vertel word.
Met apologie. 
Riaan

Read More

As die Zombies kom

Ek giggel heerlik as ek daaroor dink: Sekere mense wat dink hulle gaan oorleef as die kak die fan strike... Regtig Frikkie? Gaan jy gereed wees vir die Zombies en hulle “asses kick”? Kom ons dink gou wat jou reaksie was die vorige keer toe vroulief jou geroep het oor daar ‘n spinnekop in die kamer was... Jy’t giggelend getrippel soos ‘n 3-jarige meisietjie, en met die langste besem in die huis die spinnekop probeer “Sjoe! Sjoe!” uit die huis uit... Nee Frikkie, jy’s nie gereed vir die Zombie Apocalypse nie. Party mense gaan oorleef omdat hulle vegters is, maar nie jy nie Frikkie. Lekker proe vir die Zombies, is al wat Frikkie gaan doen.

 Nie dat ek gaan beter vaar nie, nè? Ek stap ‘n stel trappe op dan is ek uitasem, wat nog te sê weghardloop vir ‘n trop zombies? (Ons moet maar net hoop die Zombie Apocalypse begin nie in Kenia nie, want ons gaan nooit vir daai fokkers kan weghardloop nie!)

Ek sukkel om ‘n braaivleisvuur aan die gang te kry met Charka, twee pakke firelighters, 7 koerante en ‘n liter petrol... Nou verwag jy ek moet ‘n vuur aan die gang kry deur twee stokke teen mekaar te vryf? Not going to happen.

Ek kyk so nou en dan daai storie met Bear Grylls. Discovery Channel stuur hom mos die bosse in met ‘n kamera, en hy wys ons hoe om te oorleef in die wildernis deur alles wat lank genoeg stil staan te eet. In die een episode eet hy sommer ‘n vlermuis. ‘n Vlermuis!? Ek trek my neus op vir ‘n Eskort vienna (I don’t compromise, I Enterprise!), en hy wil hê ek moet ‘n vlermuis eet?

Eintlik is dit nie so moeilik nie. Stap een is: Vang ‘n vlermuis.

Vang ‘n vlermuis!? Dit vat my ‘n 2 ure om ‘n muskiet in my kamer dood te kry - gewapen met ‘n kussing en ‘n blik Doom – en dan kom hulle nog meeste van die tyd weg... Maar Bear Grylls wil hê ek moet blindelings in ‘n donker, grieselrige grot instap en ‘n vlermuis met my kaal hande vang? Dis wat hy gedoen het! Hy stap ‘n grot in, en woerts, gryp ‘n vlermuis aan die poot of hoef (of wat ook al ‘n vlermuis het). Dan slaan hy die arme ding dood teen ‘n rots, want hy wil darem sy peuselhappie lekker tenderised hê! Uh-huh...

Ek gaan verseker doodgaan van die honger as daai dag kom! 

 As jy nou dink hoe dit gaan as daar loadshedding is: Die hele buurt kom tot stilstand omdat daar nie krag is nie. Die hele “Eks van die Ooste” Facebook groep gaan aan die huil elke keer wat die skelms die kabels steel en daar vir ‘n enkele dag nie krag is nie. Nou wat de donner gaan hulle doen as daar NOOIT weer gaan krag wees nie?

 En jou selfoon? Hoe reageer jy as jy agterkom jou selfoon is weg? Jy gaan in ‘n histerie in en begin koorsagtig soek. Of jy nou besig is om die baba se doek om te ruil of in die middel van breinchirurgie, jy los alles net so totdat jy jou foon opspoor... Slegte nuus, as dáái dag kom gaan jou foon niks meer as ‘n duur paperweight wees nie. En wat de moer gaan ons sonder die Internets doen? As jy vandag iets wil weet - Hoe werk dit? Wat is daai? – dan is dit maklik, jy vra gou vir Tannie Google. En as Google nie meer daar is nie? Dan gaan jy actually na die biblioteek toe moet stap en dit gaan opsoek. Weet julle ooit hoe werk biblioteke se indekskaarte? Weet julle ooit waar is die naaste biblioteek?

Die realiteit is, meeste van ons gaan opeindig as Zombies. In dáái scenario. En dis seker oraait, want ek meen daar moet darem zombies wees, anders het “die ander” niks om voor weg te hardloop nie...

Ek kan julle sommer nou waarsku: As die paw-paw die fan strike, dan deps ek Parkview se Woollies. Dis my enigste kans op oorlewing. En moenie daar aankom en kom hulp vra nie – daar’s net-net genoeg wyn in daai shop vir my (vir een maand). Tensy jy ‘n oulike persoonlikheid het of my gaan probeer omkoop met sigarette – dan kan jy maar jou luck kom try. (Nee, regtig. As jy twakkies het, kom gerus. Marlboro Blue Ice asseblief en dankie.)

© Riaan Palmer 

Read More

Die gemeenskaplike vyand: Oggend mense

 Ek sweer daar moet ‘n makliker manier wees om die dag te begin as om wakker te word in die oggend. Kyk ek hou nou maar net nie van daai “morning people” (oggend mense?) nie. (Ek hou ook nie van oggende nie en ook nie van mense nie, maar dis nie nuus daai nie.) Ons ken almal daai mense. Hulle spring soos 4 uur die oggend uit die bed uit met ‘n lied in die hart en ‘n glimlag op hulle bakkies. Dan huppel hulle so deur die huis en fluit die verdomde Oukraalliedjie, so al asof die dag onbeperkte geleenthede inhou. Mens sou sweer hulle leef in een of ander Disney musical waar almal enige oomblik gaan begin sing en dans. Dis om van naar te word.

Niemand van ons hou van daai mense nie, tog gaan hulle onverpoos voort met hulle happy-go-lucky houdings. Hoorie. As jy ‘n oggend mens is, wil ek net vir jou sê: Op een of ander stadium in jou vroeë-oggend-ure-lewe het iemand dit al sterk oorweeg om jou te vermoor... En nie net vinnig daaroor gedink nie, hulle het al beplan hoe om dit soos ‘n ongeluk te laat lyk of hoe hulle van jou lyk gaan ontslae raak. Feite! “Goeie more Magriet? Nou wat de moer is so goed aan die more? Toe, Magriet, uit daarmee!”

Die mense by my werk weet al jy loop draaie om my totdat ek my eerste koffie gehad het. Dan mag jy my groet. So teen 11 uur kan jy my maklike vrae begin vra. Dis eers 10 uur die aand wat ek uiteindelike op spoed is, maar dan is almal weer terug huis toe. Ek kan nie verstaan hoe ons toegelaat het dat oggend mense die wêreld se skedule gereël het nie? Ek meen, wie’s die drolknipper van ‘n vark nek wat besluit het dinge moet al 7 uur die oggend begin? Wat is nou eintlik fout daarmee om eers 10-uur die oggend te begin werk? Nee, terwyl die res van ons nog gelê en slaap en poep ruik, toe het die klomp oggend mense bymekaar gekom en besluite geneem. En nou sit ons met die gebakte pere...

Ek gaan slaap eers soos 1-uur, 2-uur in die aand. Glad nie ‘n onredelike tyd nie (en daai tyd van die aand is die beste movies in elke geval op die TV. Wink-wink. Nudge-nudge.). Die dag gebeur dinge egter so dat ek vroeg in die bed beland en per ongeluk aan die slaap raak – seker so by 11 uur die aand. Bisar, ek weet. Skrik ek 4-uur die oggend wakker. Ek dog by my eie self, “Fok dit!” en ek draai op die ander sy om verder te slaap, maar my brein is soos “Uhm. Nee. Ons het nou klaar geslaap.” Sug. My hele dag geruïneer. Besluit ek maar, OK, ons maak maar die beste van ‘n slegte saak, en ek staan op. Ek gaan vir een keer in my lewe een van daai die-lewe-is-‘n-lied donkie drolle wees – ‘n oggend mens. Dis mos eintlik ‘n goeie ding. Bietjie kwaliteit tyd vir myself, ekstra tyd om allerhande dingetjies te doen want ek moan mos elke dag dat daar te min ure in die dag is.

Ek spring op uit die bed uit. Eerste fout. Ek het reeds die ouderdom bereik waar ek nêrens heen kan spring nie. Definitief nie uit die bed uit nie. Ek trek ‘n hammy (‘n hamstring vir die dokters tussen ons). Nou gaan ek vir die res van die week mank loop.
Ek vaar die kombuis in en begin vir myself ‘n breakfast maak wat Sun City Hotel sal laat skaamkry. (OK, fine. Dit was net toast en ‘n gebakte eier. Maar dit was ‘n lekker gebakte eier, so...) En ek dag by my eie self, “Jis, dis nou lekker! Ek kan nie eers onthou wanneer laas het ek ‘n lekker breakfast gebou nie!”

Toe kry ek nog ‘n bakker plan. Ek dog toe laat ek gaan draf... I know, right!? Ek het nooit gedink ek sal een van daai mense wees nie! Ek was reg. Ek het gelukkig ‘n hamstring besering gehad, so ek kon toe nou nie gaan draf nie. Ek besluit toe maar op sit-ups voor die TV. Julle gaan my nou nie glo nie, maar daar is nuus daai tyd van die oggend. Regte, egte nuuslesers met stoele en kameras en shit wat sit en nuus lees! Stom. Geslaan. Ek het nie eers geweet daar gebeur nuuswaardige goed so vroeg in die oggend nie.

But anyway. Na sit-up nommer 7 toe voel ek wat moontlik die begin van ‘n six-pack kon wees (of ek het ‘n maagspier getrek. Nie heeltemal seker nie.) en ek besluit toe maar om dit nie te oordoen nie. Toe raak ek bietjie verveeld en dag toe, ek het my eerste breakfast nou opgebruik met al die geoefenry, dis weer tyd vir breakfast. Al wat ek die tweede keer bymekaar kon skraap was ‘n Weet-bix. Maar ek het hom ook perfek gaargemaak, so ons kan breakfast nommer 2 ook ‘n reuse sukses noem.

Toe is dit darem nou al ses uur en ek is so verveeld ek kon die mure uitklim. Ek gaan sit toe maar op die stoep en ‘n twakkie rook (sien my longe was mooi skoon van al die geoefenry). Nou op daai stadium toe is al wat ‘n voël is aan die tjirp. Die duiwe koer, die kwêvoëls kwê en die hadidas hadi. Maar laat ek julle nou vertel: Daai storie van “the early bird catches the worm” is ‘n stront storie. Ek het nie een enkele voël sien ‘n wurm vang nie. Maar dalk is dit oorlat ek in ‘n Afrikaanse buurt bly? Die vroeë voël vang nie die wurm in Afrikaanse buurte nie. Nee, nee. Die oggendstond het goud in die mond. Wat. De. Fok? Daai’s mos nou nie ‘n regte sin nie? Wat op dees aarde is dit veronderstel om te beteken!?

Moving on. So breek breakfast nommer 3 (Fruitloops – tot perfeksie gaargemaak) aan en eventually half-agt; tyd om te gaan werk. Gedog ek gaan die hele dag met ‘n lied in my hart rondloop? Uhm. Nee. Teen 12-uur is ek so moeg en geïrriteerd almal begin weer draaie om my loop. Ek besluit toe om vinnig ‘n uiltjie te gaan knip. Weet jy hoe lank kan jy in die badkamer slaap by die werk voordat mense jou begin soek? Die antwoord is 43 minute.

Die les wat ons leer: Ek kan ook ‘n oggend mens wees. As oggende eers 3-uur die middag begin het.

© Riaan Palmer

Read More

As Die Donker weer kom

Ek skryf hierdie want dit draai nou al lank in my kop en dit moet uit.
Dis nie ‘n kortverhaal of ‘n storie nie. Dis nie snaaks nie. Dis nie vrolik of opgewek nie. (As ek weer skryf sal dit wees, maar nie hierdie keer nie.) Ek skryf dit want dit móét uit, so dis net vir my. Dalk vir iemand anders? Maar definitief vir my.

* * *

Jy bou ‘n huisie van kaarte. Elke kaart ‘n hoop. ‘n Droom. ‘n Wens. ‘n Aspirasie. ‘n Verlange. ‘n Begeerte.

Jy werk hard. Jy glo. Hierdie gaan ‘n pragtige huisie wees. Dit is jou hele lewe. Jou hele menswees.

Skielik kom daar ‘n warrelwind – dalk net ‘n ligte briesie en jou hele huisie tuimel in duie. Jou harde werk, hoop, drome, trots: verwoes. Jy sak inmekaar van die terugslag, net soos die huisie tuimel jy – plat op die grond. Moedeloos. Maar jy haal diep asem en jy begin weer bou. Jy blaas die kooltjie van hoop weer aan. Stadig maar seker kry jy opgestaan. Jy pak weer jou kaarte – drome, wense, familie, liefde, jou hart – en stadigaan groei die huisie weer. Uiteindelik staan jy weer regop, trots, by jou skepping. Jy glimlag breed en wys vir ander mense jou huisie – jou hele menswees. Jou siel. Jou vriende en familie bewonder dit. Behandel dit teer en met respek.

‘n Vreemdeling kom verbygestap en bekyk jou huisie van kaarte.
“Nee.” Sê die vreemdeling sonder verduideliking. Gevoelloos. Sonder empatie trek die vreemdeling een van die kaarte uit. Dit is ‘n kaart wat die fondasie van jou huisie vorm. Die huisie stort weer ineen. Die vreemdeling stap tevrede weg. Hulle verwoestende werk is gedoen. Onaangeraak deur die verwoesting, teleurstelling en hartseer wat hulle in hulle pad los. Dalk is dit nie eers ‘n vreemdeling nie. Dalk is dit iemand wat jy gedog het jy kan vertrou.

Oorweldig deur die terugslag gaan lê jy plat op die grond. Hopeloos. Gebreek. Om jou lê die kaarte gestrooi. Jou handewerk, wat nou ‘n hoop rommel is, word nat van jou trane.
Jy kan nie meer nie.
Jy wil nie meer nie.
Die Donker kom sit langs jou. Die Donker vat met sy hand aan jou arm.
“Laat my in.” Sê Die Donker.
Die Donker sit sy arm om jou.
“Ek sal vir jou sorg.”
Jy weet dis leuens. Die Donker sorg vir niemand en niks. Maar jy is te moeg, te seer om terug te baklei. Jy voel Die Donker heeltemal om jou. In jou.

Mense loop verby jou, daar waar jy sonder hoop lê.
Vriende. Familie. Hulle sien nie dat jy plat op die aarde lê nie. Hulle sien nie hoe Die Donker oor jou kruip, deur jou vloei, jou verder wegvat nie.
Die mense vra jou vriendelik “Hoe gaan dit?”
Jy lig jou kop op en glimlag breed. “Goed dankie!” Jy wil eintlik jou hand uitsteek en uitroep “Help my!”.
Maar Die Donker maak jou stil. “Ek is joune. En jy is myne. Dis net ons. Niemand anders nie.” En dit word nog bietjie donkerder.
Jy weet jy moet hier uit. Maar daar is nie meer krag nie. Nie meer hoop nie. Nie meer drome nie.
Jy het genoeg gehad. Wil nie. Kan nie. Sal nie.

Hoeveel keer moet jy die huisie weer probeer bou? Die kaarte van hoop en drome en geluk en liefde is so gebuig, verinneweer, dat dit nooit weer ‘n sterk fondasie sal wees nie.

Soos jy lê en wag, vir Die Donker om sy werk te doen, sien jy ánder mense om jou wat groter, mooier huisies gehad het. Hulle huisies het ook in duie gestort en nou lê hulle met gewonde siele op die grond. By elke gebreekte mens sit daar Die Donker.
Een vrou het haar kind verloor. Haar Donker is Hartseer. Sy kan geen lig verby haar Donker sien nie, dit oorweldig haar totaal en al. Haar Donker is dood stil. Hy hoef niks te sê nie.
‘n Ander man het alles verloor. Sy Donker is Drank. “Nog net een keer. Hierdie slukkie sal anders wees. Dis die laaste keer.” Sê sy Donker vir hom.
Jy weet Die Donker lieg.

Jy sien al die ander mense om jou wat ook deur Die Donker gevat is. Elkeen se Donker kom van 'n ander plek - Egskeiding. Dood. Gebroke liefde. Verslawing. Werk. Teleurstelling. Mishandeling. Siekte. - maar die eindbestemming is dieselfde. Die Donker. Jy verstaan hulle. Hulle verstaan jou. Jy weet jy kan niks vir hulle doen nie. Hulle weet hulle kan niks vir jou doen nie. Party se Donker is baie donkerder as joune. Maar hulle Donker is húlle Donker. Jou Donker is jóú Donker.

Die Donker is wreed. Genadeloos.
Daar is geen koors nie, geen wonde, geen bloed,
geen toetse om mense te laat weet iets is fout nie.
Net die stadige erosie van die self, so verraderlik soos kanker.
En soos kanker, is dit in wese 'n eensame ervaring;
'n kamer in die Hel met net jou naam op die deur.

Jy sien ‘n man gaan staan stil langs ‘n gevallene. “Staan op man!” Sê hy vir die gevallene. “Dis nie so erg nie. Moenie so sissie wees nie. Ruk jou reg.” Die gevallene probeer opbeur, maar Die Donker is te groot. Te swaar. Jy wil uitroep “Los hom uit! Wat weet jy van Die Donker af?”. Maar jy’t nie ‘n stem nie.

Langs jou kom kniel iemand. ‘n Vreemdeling. Sy glimlag vir jou en gee vir jou ‘n splinternuwe kaart. Sy draai woordeloos om en loop.
Jy draai die kaart om en om in jou vingers. Dis maar ‘n vaal, onbenullige kaart, maar in jou oë is dit ‘n besondere mooi kaart.
Die Donker haal sy knieg van jou bors af.
Die kaart sal ‘n sterk fondasie maak.
Die Donker gee ‘n tree agteruit.
“Jy is spesiaal. Jy is belangrik vir ons.” Staan die woorde op die kaart.
“Jy is niemand. Jy is niks.” Probeer Die Donker vasklou.


Nog. Net. Een. Keer.

Jy sit die blink nuwe kaart regop en balanseer een van jou ou, geskeurde vuil kaarte teen dit. Jy kan net-net die woord op die verwaarloosde kaart uitmaak: HOOP. Die twee kaarte teen mekaar staan wankelrig regop. Die begin van ‘n kaartehuisie.

Moenie huil as die son nie meer skyn nie. Jy gaan nie die sterre deur jou trane kan sien nie.

Nog. Net. Een. Keer.

* * *

Ek dra hierdie op aan almal wat sukkel met depressie, seerkry, swaarkry. Almal wat Die Donker ken. Ek het nie woorde van wysheid wat jou gaan laat beter voel nie.
Net dit: Nog. Net. Een. Keer.
Nog net een tree.
Nog net een dag.
As jy verdwaal het in die woud, neem dit jou soms 'n rukkie om te besef dat jy verlore is. Vir ‘n rukkie probeer jy jouself oortuig dat jy net so bietjie van die paadjie afgestap het en dat jy enige oomblik weer die voetpad sal kry. Dan word dit nag en weer en weer, en jy weet nog steeds nie waar jy is nie. Dan is dit tyd om te erken dat jy so ver van die pad afgedwaal het, dat jy nie eers meer weet watter rigting die son opkom nie. Maar soek die lig. Dis wanneer dit die donkerste is, wat jy lig die maklikste kan raaksien. En gaan daarnatoe. Dit voel of jy nie krag het nie. Maar jy hét. Soek die lig. Laat die lig toe.

* * *

MAAR nóg belangriker dra ek die op aan die mense wat NIE nou op hulle knieë staan met Die Donker langs hulle nie: Deel asseblief ‘kaarte’ uit. Oral waar jy gaan. Jy het géén idee hoe groot verskil die mees onbenulligste kompliment of tikkie vriendelikheid aan iemand se lewe/dag kan maak nie.
As jy wegstap by iemand, wat los jy daar? Verwoesting? Of hoop? Lewe jy jou lewe so dat, as jy vertrek, die mense wat agter bly, blý is, of jammer is dat jy moet gaan? Dit is so eenvoudig. Daar is mense om ons wat lewens verwoes, en daar is mense om ons wat lewens red. Jou keuse.

#Depressie #SteekJouHandUit

©Riaan Palmer

Read More