Friday, 13 September 2019

Die Dood en die tweede kans



Ek het haar doodgemaak. Jy hoef nie te wonder nie. Daar is geen raaisel, misterie of onoplosbare komplot nie. Ek het die pistool teen haar kop gedruk en die sneller getrek. Natuurlik nie sonder die nodige drama, trane en pleite nie. Daar was bloed orals. Soos ‘n rooi storm na ‘n droë winter.

Dit het natuurlik begin by my eie dood. Ek het apaties in ‘n plas van my eie bloed gesit en wag. My wange was nat van die trane, maar ek het nie meer gehuil nie. Ek het genoeg gehuil voor dit, maar die trane was uiteindelik vir altyd klaar. Ek het ook nie lank gewag nie. Hy’t stadig, statig die vertrek ingestap, presies soos ek hom in my geestesoog gesien het. ‘n Entiteit in swart geklee met die mantel oor sy kop sodat jy nie sy gesig kan sien nie. Net ‘n oneindige swart. Die Dood. Dalk lyk hy soos wat jy verwag hy moet lyk? Hy lyk dalk anders vir elkeen?
Hy’t langs my kom sit, sommer so plat op die grond.
Hoekom?” Sy stem ingetoë, tog met soveel gesag dat die berge vir seker vir hom sal luister as hy praat.
Hoekom nie? Ek was half ongeduldig, half beskuldigend. Ek het niemand ‘n verduideliking geskuld nie.
Hierdie oomblik was die somtotaal van jare se foute, swakheid en moedswilligheid.

Ek was ‘n alkoholis. As ek nou terugkyk kan ek haar nie blameer dat sy gevra het vir ‘n egskeiding nie. Sy was die liefde van my lewe. En ek was haar ewige liefde. “Ewig”. Elke glas whiskey het haar liefde vir my bietjie-bietjie weggespoel. Na genoeg soebat, smeek, dreig en bottels whiskey word “ewig” ook maar net so lank as wat een vrou nie meer kan nie.
Sarah.
Na die egskeiding het ek nie ophou drink nie. Ses maande terug het Stuart, wat die wêreld se geduld gehad het, ook genoeg gehad en my in die pad gesteek. Ek het mure om my gebou en met woede en verwyte my laaste vriende en selfs familie vervreem. Laas maand het die bank ook genoeg gehad. ‘n Whiskey-asem betaal nie die huispaaiement nie. Hulle het laat weet dat hulle die huis gaan terugvat.
My lewe was in puin en al wie die skuld kon dra was ek. Hierdie was die bodem van ‘n put waaruit niemand ooit sal kan klim nie. Die einde.
Dit is natuurlik net reg dat die whiskey wat my tot by hierdie punt gebring het, my ook die nodige moed gegee het om die pistool teen my kop te sit en die sneller te trek. Natuurlik eers een laaste oproep na haar toe, om jammer te sê vir alles. Sy’t soos soveel keer tevore gesê ek’s dronk, ek moet ophou om haar te bel en die foon doodgedruk. Dit het die finale besluit seker makliker gemaak.

En hier het ek gesit, hopeloos en alleen. Maar ek was nie alleen nie.
Nadat ek die sneller getrek het was dit dalk ‘n ewigheid, dalk ‘n breukdeel van ‘n millisekonde. Toe ek opkyk, was hy daar.
 'n Normale mens sou histeries of bang gewees het, maar ek was nie meer normaal nie. Ek was nie verbaas dat hy daar was nie. Nee, ek het hom verwag. Verwelkom.
Hoekom?
‘Hoekom nie’ is wat ek wou antwoord. Maar dit was ‘n verligting om hoekoms uiteindelik hardop te sê. “Jy weet sekerlik al die redes. Drank. My swakheid. My foute. Die seer. Ek kan nie meer daarmee saamleef nie. Ek kan nie sonder háár leef nie!”
Ai, Michael...” Die manier waarop hy dit gesê het, het my weer soos 'n kind laat voel, asof ek iets gedoen het en daaroor gelieg het. Maar ek het nie nou gelieg nie. Die bewys was in die gemors wat ek op daardie oomblik was.
“Ek is jammer,” het ek gesê. Om watter rede ook al, het ek gevoel dat ek verskoning moet vra.
Jy’t ‘n leeftyd spandeer om jammer te wees.” Het hy geantwoord. “Jammer vir jouself. Maar jammer beteken niks tensy jy nie jouself vergewe nie.
 Die woorde het in my ore weerklink. Ek het geweet wat hy bedoel het. Hy wou hê dat ek moes sien dat my enigste vyand ekself was.
Jammer.
Jammer dat Joshua verdrink het. Jammer dat Joshua verdrink het toe ek hom moes oppas.
Ek was veertien. Hy was ses.
Ek probeer nou al 25 jaar myself verdrink.

 “Gee jy al die siele wat jy kom haal sielkundige raad?” Ek het probeer om hom in die oë te kyk, maar daar was net die eindelose swart waar sy gesig moes wees.
 Die Dood het ‘n verleë, kort laggie gegee, “Nee. Dit is meestal net vir diegene soos jý wat dit in eie hande neem om die lot te bepaal. Dit hang egter nie van jou af nie.
 “So, jy gee raad aan selfmoord slagoffers. Dis nou bietjie laat, dink jy nie so nie?"
 Hy’t diep gesug, asof hy dit al duisende kere vantevore verduidelik het. Hy het sekerlik. “Daar moet ‘n balans wees in die heelal. Goed en sleg. Die lewe. Die dood. Redes. ‘n Ewewig. Ek wil net vir jou 'n ander perspektief gee.
  “Watter perspektief sou dit wees? Die enigste werklikheid wat ek sien, is dat ek 'n aaklige verskoning van 'n mens is. Hoekom moet ek bang wees vir die dood? Dit kan nie moeiliker wees as die lewe nie. Dit is al wat daar vir my oor is.”
 “Ek wys jou net hoe die lewe kán wees.
 “Gmf. Waarvoor moet ek lewe?” My stem was hard, kwaad, maar dit het geen effek op die donker figuur voor my gehad nie.
Hy’t met verrassende geduld bly praat. “Wat as ek jou vertel dat jy dit deur hierdie depressie sou maak? Dat jy uiteindelik deur hulp en terapie jouself kon vergewe vir jou broer se dood. Wat as ek jou vertel dat omdat jy hierdie depressie sal oorkom, jy weer 'n werk sal kry, en dat jy baie suksesvol sou wees in die pos? Uiteindelik, sou jou vriende, familie en ook jou eks gesien het dat jy nugter is en jou lewe omgekeer het. Hulle sou trots wees op jou. Jy sal nie na 'n bottel whiskey kyk sonder om siek te wees nie. Sarah sal weer met jou begin praat en julle liefde sal weer vlam vat. Uiteindelik sal julle weer trou en twee pragtige kinders die wêreld inbring. Wat as ek jou sou vertel dat jy die beste deel van jou lewe sou misloop deur te kies om op te gee?
Die trane was weer terug. Trane van blydskap. Hoop. Sarah. Kinders. “Regtig? Sou ek regtig weer geluk geken het? Hoekom vertel jy my dit alles?”
Wil jy daai lewe ken?” Die Dood se stem was vol belofte van hoop.
“Ek wil lewe.”

Toe ek wakker word was haar gesig die eerste ding wat ek sien. Sarah. Sy het verduidelik dat die koeël wonderbaarlik geen permanente skade aan my brein verrig het nie. Ek gaan leef.
Ek het geleef.
Ek het na terapie en behandeling weer die wêreld aangedurf. Ek het my broer se dood verwerk en myself vergewe.
Sarah het my toegelaat om in haar spaarkamer te bly totdat ek weer op my voete was. Ek het die lewe aangedurf met ongekende energie en ‘n wil om te lewe. Ek het uiteindelik werk gekry en ‘n totale sukses daarvan gemaak. Na 2 jaar sonder ‘n druppel drank oor my lippe het Sarah ingestem om weer met my te trou. Binne ‘n jaar was sy verwagtend en ‘n tweeling het my oneindige vreugde gebring. Die lewe was ‘n lied.
Vir ‘n oomblik.

Sarah was na die tweeling se geboorte...anders. Ek het dadelik die simptome herken. Die onttrekking. Die konstante hartseer. Verlies aan eetlus en belangstelling. Sy het die tweeling soveel vermy as wat sy kon.
Depressie.
Ek het Sarah gedwing om my sielkundige te gaan sien en die dokter het bevestig wat ek vermoed het. Postnatale depressie. Sy het vir Sarah medikasie voorgeskryf en afsprake twee keer ‘n week gereël.

Maar dit was te laat.
Dit was net na twee die oggend en die tweeling was aan die huil. Sarah het opgestaan om hulle melk te gee. Ek het vinnig weer aan die slaap geraak toe die tweeling stil word. Sowat ‘n uur later het ek weer wakker geskrik van...ek weet nie. Maar iets was fout. Sarah was nog nie terug in die bed nie. Ek het haastig opgestaan en na die donker babakamer gestrompel. Sarah het emosieloos in ‘n bondeltjie voor die kot gesit met haar knieë opgetrek tot onder haar ken. ‘n Kussing in haar hande vasgeklem.
“Sarah?” ‘n Koue angs het my omsingel, deurdring en in my beendere gekruip. Ek het die lig aangesit en met ‘n doodsvrees tot by die kot geloop. Die tweeling het doodstil gelê.
Dood. Stil.
Die trane het vrylik oor my wange geloop terwyl ek my hand uitgesteek het en oor die yskoue liggaampies gevryf het.
“Nee...Sarah...NEE!” My bene het onder my ingegee en ek het inmekaargesak. Totaal lam van die skok.
“Hulle wou nie ophou huil nie.” Het Sarah in ‘n saaklike stem gesê en die kussing – die moordwapen – teen haar vasgedruk.

My hele lyf het geruk van die snikke en ek het besete roepe van pyn geskreeu – soos die van ‘n dier. Ek het ‘n hand op my skouer gevoel en ontsteld my lyf weggeruk. Toe ek opkyk, kyk ek in die diep swart niks waar Die Dood se gesig moes wees.
Ek was terug in die vertrek waar ek myself geskiet het, 3 jaar gelede. Asof daar nie ‘n sekonde verloop het nie. Ek het steeds in die plas bloed gesit wat net groter geword het. Was dit alles ‘n droom? Is dit alles ‘n hallusinasie as gevolg van breinskade van die skoot deur die kop?
Nee.” Het die Dood gesê asof hy my gedagtes gelees het. “Dit is jou lewe as jy besluit om te leef.
Ek het manies gelag.
“Watse soort besluit is dit?! Ek kan mos onmoontlik nie dáái besluit maak nie! Drie jaar van herstel en geluk en vrede vir my siel, en dan...” Ek kon die tweeling so duidelik soos daglig in my gedagtes sien. Voel. Ruik. Asof ek sekondes gelede nog aan hulle gevat het. Nou koud. Leweloos. “Jy’t dan die gesprek begin deur te sê ‘dit hang nie van my af nie’... En nou verwag jy ek moet ‘n keuse maak?”
Ja en nee. As ek sê dit hang nie van jou af nie, bedoel ek die balans hang nie van jou af nie. Die universele balans. Elke aksie het ‘n reaksie. Begin. Einde. Goed. Sleg. Lewe. Dood. Balans. Jy't keuses, maar die balans sal áltyd daar wees.

Mens sou dink dit is ‘n maklike keuse om te maak. Dat ek eerder sou kies om dood te wees as wat ek my kinders se lyke kry... My kinders, wat deur die liefde van my lewe vermoor was. Dis mos maklik. Kies die dood voor ek weer dit moes beleef.

Maar ek het nie die dood gekies nie.
Alles het gebeur soos die vorige keer. Ek het oorleef. Uit die put geklim en my lewe weer opgebou van die grond af op. Soos die vorige keer was Sarah daar vir my. Soos die vorige keer het ek haar uiteindelik gevra om weer te trou. Soos die vorige keer was sy verwagtend. Met ‘n tweeling.
Ek weet nie of sy dit kon aanvoel nie. Ek het my bes gedoen om die part te speel van die verlore, gebroke, verliefde man. Maar diep binne my was ‘n oneindige woede. ‘n Haat. Ek kon nie die toneel uit my gedagtes kry van Sarah wat in die donker voor die kot sit nie. My liewe, onskuldige kinders in die kot. Leweloos. Sarah wat hulle vermoor het. Dit het in my bly draai en kolk; soos ‘n kanker gegroei en gesweer. Ek kon haar nie vergewe nie.
Maar ek kon dit keer.

‘n Week na die geboorte van die tweeling het ek ons slaapkamer ingestap met die pistool. Ek het die koue staal teen ‘n verskrikte Sarah se kop gedruk.
“Jy is ‘n moordenaar. ‘n Monster.”, het ek koud gesê en die sneller getrek. 3 jaar se woede, haat, afsku wat gelei het tot daardie oomblik.
Toe ek omdraai staan Die Dood daar. Alhoewel ek nie sy gesig kon sien nie, kon ek die hartseer en teleurstelling voel.
“Sien. Ek kan kies.” Ek het vir hom gegrynslag. Ek was ver verby waansinnig. Verby terugkeer. “Jy soek ‘n dood vir ‘n lewe. Dáár. Redes? Dáár is jou redes. Balans? Dáár is jou balans.”
‘n Put sonder ‘n begin of ‘n einde.
Sonder om vir ‘n antwoord te wag het ek na die babakamer begin stap om die tweeling te gaan troos.
Ek het uiteindelik verstaan. Dit was nie ‘n droom nie. Dit was nie ‘n hallusinasie of breinskade nie. Daar was net een moontlike antwoord. Die hel.

© Riaan Palmer 

= = = = = = = = = =
Agtergrond oor die storie:
Die verhaal is aanvanklik begin as ‘n “moord verhaal” (murder mystery) maar het ‘n totale ander wending geneem as wat ek aanvanklik gedink het. Die verhaal het so “donker” geword dat ek in die middel gestop het om dit te skryf. Ek het iemand vertel daarvan en hulle het my aangemoedig om die storie klaar te skryf, en dié is die resultaat. Die wat bekend is met my skryfstyl weet dat bloed en moord en “babas doodmaak” definitief nie my styl is nie, so as enige iemand ontsteld is dan is dit ek. Maar as ‘n storie vertel wil word, dan moet hy vertel word.
Met apologie. 

Riaan
Share:

Tuesday, 20 August 2019

As die Zombies kom



Ek giggel heerlik as ek daaroor dink: Sekere mense wat dink hulle gaan oorleef as die kak die fan strike... Regtig Frikkie? Gaan jy gereed wees vir die Zombies en hulle “asses kick”? Kom ons dink gou wat jou reaksie was die vorige keer toe vroulief jou geroep het oor daar ‘n spinnekop in die kamer was... Jy’t giggelend getrippel soos ‘n 3-jarige meisietjie, en met die langste besem in die huis die spinnekop probeer “Sjoe! Sjoe!” uit die huis uit... Nee Frikkie, jy’s nie gereed vir die Zombie Apocalypse nie. Party mense gaan oorleef omdat hulle vegters is, maar nie jy nie Frikkie. Lekker proe vir die Zombies, is al wat Frikkie gaan doen.



 Nie dat ek gaan beter vaar nie, nè? Ek stap ‘n stel trappe op dan is ek uitasem, wat nog te sê weghardloop vir ‘n trop zombies? (Ons moet maar net hoop die Zombie Apocalypse begin nie in Kenia nie, want ons gaan nooit vir daai fokkers kan weghardloop nie!)
Ek sukkel om ‘n braaivleisvuur aan die gang te kry met Charka, twee pakke firelighters, 7 koerante en ‘n liter petrol... Nou verwag jy ek moet ‘n vuur aan die gang kry deur twee stokke teen mekaar te vryf? Not going to happen.

Ek kyk so nou en dan daai storie met Bear Grylls. Discovery Channel stuur hom mos die bosse in met ‘n kamera, en hy wys ons hoe om te oorleef in die wildernis deur alles wat lank genoeg stil staan te eet. In die een episode eet hy sommer ‘n vlermuis. ‘n Vlermuis!? Ek trek my neus op vir ‘n Eskort vienna (I don’t compromise, I Enterprise!), en hy wil hê ek moet ‘n vlermuis eet?
Eintlik is dit nie so moeilik nie. Stap een is: Vang ‘n vlermuis.
Vang ‘n vlermuis!? Dit vat my ‘n 2 ure om ‘n muskiet in my kamer dood te kry - gewapen met ‘n kussing en ‘n blik Doom – en dan kom hulle nog meeste van die tyd weg... Maar Bear Grylls wil hê ek moet blindelings in ‘n donker, grieselrige grot instap en ‘n vlermuis met my kaal hande vang? Dis wat hy gedoen het! Hy stap ‘n grot in, en woerts, gryp ‘n vlermuis aan die poot of hoef (of wat ook al ‘n vlermuis het). Dan slaan hy die arme ding dood teen ‘n rots, want hy wil darem sy peuselhappie lekker tenderised hê! Uh-huh...

Ek gaan verseker doodgaan van die honger as daai dag kom! 

 As jy nou dink hoe dit gaan as daar loadshedding is: Die hele buurt kom tot stilstand omdat daar nie krag is nie. Die hele “Eks van die Ooste” Facebook groep gaan aan die huil elke keer wat die skelms die kabels steel en daar vir ‘n enkele dag nie krag is nie. Nou wat de donner gaan hulle doen as daar NOOIT weer gaan krag wees nie?
 En jou selfoon? Hoe reageer jy as jy agterkom jou selfoon is weg? Jy gaan in ‘n histerie in en begin koorsagtig soek. Of jy nou besig is om die baba se doek om te ruil of in die middel van breinchirurgie, jy los alles net so totdat jy jou foon opspoor... Slegte nuus, as dáái dag kom gaan jou foon niks meer as ‘n duur paperweight wees nie. En wat de moer gaan ons sonder die Internets doen? As jy vandag iets wil weet - Hoe werk dit? Wat is daai? – dan is dit maklik, jy vra gou vir Tannie Google. En as Google nie meer daar is nie? Dan gaan jy actually na die biblioteek toe moet stap en dit gaan opsoek. Weet julle ooit hoe werk biblioteke se indekskaarte? Weet julle ooit waar is die naaste biblioteek?

Die realiteit is, meeste van ons gaan opeindig as Zombies. In dáái scenario. En dis seker oraait, want ek meen daar moet darem zombies wees, anders het “die ander” niks om voor weg te hardloop nie...


Ek kan julle sommer nou waarsku: As die paw-paw die fan strike, dan deps ek Parkview se Woollies. Dis my enigste kans op oorlewing. En moenie daar aankom en kom hulp vra nie – daar’s net-net genoeg wyn in daai shop vir my (vir een maand). Tensy jy ‘n oulike persoonlikheid het of my gaan probeer omkoop met sigarette – dan kan jy maar jou luck kom try. (Nee, regtig. As jy twakkies het, kom gerus. Marlboro Blue Ice asseblief en dankie.)

© Riaan Palmer 
Share:

Monday, 12 August 2019

Die gemeenskaplike vyand: Oggend mense



 Ek sweer daar moet ‘n makliker manier wees om die dag te begin as om wakker te word in die oggend. Kyk ek hou nou maar net nie van daai “morning people” (oggend mense?) nie. (Ek hou ook nie van oggende nie en ook nie van mense nie, maar dis nie nuus daai nie.) Ons ken almal daai mense. Hulle spring soos 4 uur die oggend uit die bed uit met ‘n lied in die hart en ‘n glimlag op hulle bakkies. Dan huppel hulle so deur die huis en fluit die verdomde Oukraalliedjie, so al asof die dag onbeperkte geleenthede inhou. Mens sou sweer hulle leef in een of ander Disney musical waar almal enige oomblik gaan begin sing en dans. Dis om van naar te word.

Niemand van ons hou van daai mense nie, tog gaan hulle onverpoos voort met hulle happy-go-lucky houdings. Hoorie. As jy ‘n oggend mens is, wil ek net vir jou sê: Op een of ander stadium in jou vroeë-oggend-ure-lewe het iemand dit al sterk oorweeg om jou te vermoor... En nie net vinnig daaroor gedink nie, hulle het al beplan hoe om dit soos ‘n ongeluk te laat lyk of hoe hulle van jou lyk gaan ontslae raak. Feite! “Goeie more Magriet? Nou wat de moer is so goed aan die more? Toe, Magriet, uit daarmee!”



Die mense by my werk weet al jy loop draaie om my totdat ek my eerste koffie gehad het. Dan mag jy my groet. So teen 11 uur kan jy my maklike vrae begin vra. Dis eers 10 uur die aand wat ek uiteindelike op spoed is, maar dan is almal weer terug huis toe. Ek kan nie verstaan hoe ons toegelaat het dat oggend mense die wêreld se skedule gereël het nie? Ek meen, wie’s die drolknipper van ‘n vark nek wat besluit het dinge moet al 7 uur die oggend begin? Wat is nou eintlik fout daarmee om eers 10-uur die oggend te begin werk? Nee, terwyl die res van ons nog gelê en slaap en poep ruik, toe het die klomp oggend mense bymekaar gekom en besluite geneem. En nou sit ons met die gebakte pere...

Ek gaan slaap eers soos 1-uur, 2-uur in die aand. Glad nie ‘n onredelike tyd nie (en daai tyd van die aand is die beste movies in elke geval op die TV. Wink-wink. Nudge-nudge.). Die dag gebeur dinge egter so dat ek vroeg in die bed beland en per ongeluk aan die slaap raak – seker so by 11 uur die aand. Bisar, ek weet. Skrik ek 4-uur die oggend wakker. Ek dog by my eie self, “Fok dit!” en ek draai op die ander sy om verder te slaap, maar my brein is soos “Uhm. Nee. Ons het nou klaar geslaap.” Sug. My hele dag geruïneer. Besluit ek maar, OK, ons maak maar die beste van ‘n slegte saak, en ek staan op. Ek gaan vir een keer in my lewe een van daai die-lewe-is-‘n-lied donkie drolle wees – ‘n oggend mens. Dis mos eintlik ‘n goeie ding. Bietjie kwaliteit tyd vir myself, ekstra tyd om allerhande dingetjies te doen want ek moan mos elke dag dat daar te min ure in die dag is.


Ek spring op uit die bed uit. Eerste fout. Ek het reeds die ouderdom bereik waar ek nêrens heen kan spring nie. Definitief nie uit die bed uit nie. Ek trek ‘n hammy (‘n hamstring vir die dokters tussen ons). Nou gaan ek vir die res van die week mank loop.
Ek vaar die kombuis in en begin vir myself ‘n breakfast maak wat Sun City Hotel sal laat skaamkry. (OK, fine. Dit was net toast en ‘n gebakte eier. Maar dit was ‘n lekker gebakte eier, so...) En ek dag by my eie self, “Jis, dis nou lekker! Ek kan nie eers onthou wanneer laas het ek ‘n lekker breakfast gebou nie!”

Toe kry ek nog ‘n bakker plan. Ek dog toe laat ek gaan draf... I know, right!? Ek het nooit gedink ek sal een van daai mense wees nie! Ek was reg. Ek het gelukkig ‘n hamstring besering gehad, so ek kon toe nou nie gaan draf nie. Ek besluit toe maar op sit-ups voor die TV. Julle gaan my nou nie glo nie, maar daar is nuus daai tyd van die oggend. Regte, egte nuuslesers met stoele en kameras en shit wat sit en nuus lees! Stom. Geslaan. Ek het nie eers geweet daar gebeur nuuswaardige goed so vroeg in die oggend nie.

But anyway. Na sit-up nommer 7 toe voel ek wat moontlik die begin van ‘n six-pack kon wees (of ek het ‘n maagspier getrek. Nie heeltemal seker nie.) en ek besluit toe maar om dit nie te oordoen nie. Toe raak ek bietjie verveeld en dag toe, ek het my eerste breakfast nou opgebruik met al die geoefenry, dis weer tyd vir breakfast. Al wat ek die tweede keer bymekaar kon skraap was ‘n Weet-bix. Maar ek het hom ook perfek gaargemaak, so ons kan breakfast nommer 2 ook ‘n reuse sukses noem.

Toe is dit darem nou al ses uur en ek is so verveeld ek kon die mure uitklim. Ek gaan sit toe maar op die stoep en ‘n twakkie rook (sien my longe was mooi skoon van al die geoefenry). Nou op daai stadium toe is al wat ‘n voël is aan die tjirp. Die duiwe koer, die kwêvoëls kwê en die hadidas hadi. Maar laat ek julle nou vertel: Daai storie van “the early bird catches the worm” is ‘n stront storie. Ek het nie een enkele voël sien ‘n wurm vang nie. Maar dalk is dit oorlat ek in ‘n Afrikaanse buurt bly? Die vroeë voël vang nie die wurm in Afrikaanse buurte nie. Nee, nee. Die oggendstond het goud in die mond. Wat. De. Fok? Daai’s mos nou nie ‘n regte sin nie? Wat op dees aarde is dit veronderstel om te beteken!?

Moving on. So breek breakfast nommer 3 (Fruitloops – tot perfeksie gaargemaak) aan en eventually half-agt; tyd om te gaan werk. Gedog ek gaan die hele dag met ‘n lied in my hart rondloop? Uhm. Nee. Teen 12-uur is ek so moeg en geïrriteerd almal begin weer draaie om my loop. Ek besluit toe om vinnig ‘n uiltjie te gaan knip. Weet jy hoe lank kan jy in die badkamer slaap by die werk voordat mense jou begin soek? Die antwoord is 43 minute.

Die les wat ons leer: Ek kan ook ‘n oggend mens wees. As oggende eers 3-uur die middag begin het.

© Riaan Palmer
Share:

Tuesday, 6 August 2019

As Die Donker weer kom

Ek skryf hierdie want dit draai nou al lank in my kop en dit moet uit.
Dis nie ‘n kortverhaal of ‘n storie nie. Dis nie snaaks nie. Dis nie vrolik of opgewek nie. (As ek weer skryf sal dit wees, maar nie hierdie keer nie.) Ek skryf dit want dit móét uit, so dis net vir my. Dalk vir iemand anders? Maar definitief vir my.

* * *

Jy bou ‘n huisie van kaarte. Elke kaart ‘n hoop. ‘n Droom. ‘n Wens. ‘n Aspirasie. ‘n Verlange. ‘n Begeerte.

Jy werk hard. Jy glo. Hierdie gaan ‘n pragtige huisie wees. Dit is jou hele lewe. Jou hele menswees.

Skielik kom daar ‘n warrelwind – dalk net ‘n ligte briesie en jou hele huisie tuimel in duie. Jou harde werk, hoop, drome, trots: verwoes. Jy sak inmekaar van die terugslag, net soos die huisie tuimel jy – plat op die grond. Moedeloos. Maar jy haal diep asem en jy begin weer bou. Jy blaas die kooltjie van hoop weer aan. Stadig maar seker kry jy opgestaan. Jy pak weer jou kaarte – drome, wense, familie, liefde, jou hart – en stadigaan groei die huisie weer. Uiteindelik staan jy weer regop, trots, by jou skepping. Jy glimlag breed en wys vir ander mense jou huisie – jou hele menswees. Jou siel. Jou vriende en familie bewonder dit. Behandel dit teer en met respek.

‘n Vreemdeling kom verbygestap en bekyk jou huisie van kaarte.
Nee.” Sê die vreemdeling sonder verduideliking. Gevoelloos. Sonder empatie trek die vreemdeling een van die kaarte uit. Dit is ‘n kaart wat die fondasie van jou huisie vorm. Die huisie stort weer ineen. Die vreemdeling stap tevrede weg. Hulle verwoestende werk is gedoen. Onaangeraak deur die verwoesting, teleurstelling en hartseer wat hulle in hulle pad los. Dalk is dit nie eers ‘n vreemdeling nie. Dalk is dit iemand wat jy gedog het jy kan vertrou.

Oorweldig deur die terugslag gaan lê jy plat op die grond. Hopeloos. Gebreek. Om jou lê die kaarte gestrooi. Jou handewerk, wat nou ‘n hoop rommel is, word nat van jou trane.
Jy kan nie meer nie.
Jy wil nie meer nie.
Die Donker kom sit langs jou. Die Donker vat met sy hand aan jou arm.
Laat my in.” Sê Die Donker.
Die Donker sit sy arm om jou.
Ek sal vir jou sorg.
Jy weet dis leuens. Die Donker sorg vir niemand en niks. Maar jy is te moeg, te seer om terug te baklei. Jy voel Die Donker heeltemal om jou. In jou.

Mense loop verby jou, daar waar jy sonder hoop lê.
Vriende. Familie. Hulle sien nie dat jy plat op die aarde lê nie. Hulle sien nie hoe Die Donker oor jou kruip, deur jou vloei, jou verder wegvat nie.
Die mense vra jou vriendelik “Hoe gaan dit?”
Jy lig jou kop op en glimlag breed. “Goed dankie!” Jy wil eintlik jou hand uitsteek en uitroep “Help my!”.
Maar Die Donker maak jou stil. “Ek is joune. En jy is myne. Dis net ons. Niemand anders nie.” En dit word nog bietjie donkerder.
Jy weet jy moet hier uit. Maar daar is nie meer krag nie. Nie meer hoop nie. Nie meer drome nie.
Jy het genoeg gehad. Wil nie. Kan nie. Sal nie.

Hoeveel keer moet jy die huisie weer probeer bou? Die kaarte van hoop en drome en geluk en liefde is so gebuig, verinneweer, dat dit nooit weer ‘n sterk fondasie sal wees nie.

Soos jy lê en wag, vir Die Donker om sy werk te doen, sien jy ánder mense om jou wat groter, mooier huisies gehad het. Hulle huisies het ook in duie gestort en nou lê hulle met gewonde siele op die grond. By elke gebreekte mens sit daar Die Donker.
Een vrou het haar kind verloor. Haar Donker is Hartseer. Sy kan geen lig verby haar Donker sien nie, dit oorweldig haar totaal en al. Haar Donker is dood stil. Hy hoef niks te sê nie.
‘n Ander man het alles verloor. Sy Donker is Drank. “Nog net een keer. Hierdie slukkie sal anders wees. Dis die laaste keer.” Sê sy Donker vir hom.
Jy weet Die Donker lieg.

Jy sien al die ander mense om jou wat ook deur Die Donker gevat is. Elkeen se Donker kom van 'n ander plek - Egskeiding. Dood. Gebroke liefde. Verslawing. Werk. Teleurstelling. Mishandeling. Siekte. - maar die eindbestemming is dieselfde. Die Donker. Jy verstaan hulle. Hulle verstaan jou. Jy weet jy kan niks vir hulle doen nie. Hulle weet hulle kan niks vir jou doen nie. Party se Donker is baie donkerder as joune. Maar hulle Donker is húlle Donker. Jou Donker is jóú Donker.

Die Donker is wreed. Genadeloos.
Daar is geen koors nie, geen wonde, geen bloed,
geen toetse om mense te laat weet iets is fout nie.
Net die stadige erosie van die self, so verraderlik soos kanker.
En soos kanker, is dit in wese 'n eensame ervaring;
'n kamer in die Hel met net jou naam op die deur.


Jy sien ‘n man gaan staan stil langs ‘n gevallene. “Staan op man!” Sê hy vir die gevallene. “Dis nie so erg nie. Moenie so sissie wees nie. Ruk jou reg.” Die gevallene probeer opbeur, maar Die Donker is te groot. Te swaar. Jy wil uitroep “Los hom uit! Wat weet jy van Die Donker af?”. Maar jy’t nie ‘n stem nie.

Langs jou kom kniel iemand. ‘n Vreemdeling. Sy glimlag vir jou en gee vir jou ‘n splinternuwe kaart. Sy draai woordeloos om en loop.
Jy draai die kaart om en om in jou vingers. Dis maar ‘n vaal, onbenullige kaart, maar in jou oë is dit ‘n besondere mooi kaart.
Die Donker haal sy knieg van jou bors af.
Die kaart sal ‘n sterk fondasie maak.
Die Donker gee ‘n tree agteruit.
Jy is spesiaal. Jy is belangrik vir ons.” Staan die woorde op die kaart.
Jy is niemand. Jy is niks.” Probeer Die Donker vasklou.


Nog. Net. Een. Keer.

Jy sit die blink nuwe kaart regop en balanseer een van jou ou, geskeurde vuil kaarte teen dit. Jy kan net-net die woord op die verwaarloosde kaart uitmaak: HOOP. Die twee kaarte teen mekaar staan wankelrig regop. Die begin van ‘n kaartehuisie.

Moenie huil as die son nie meer skyn nie. Jy gaan nie die sterre deur jou trane kan sien nie.

Nog. Net. Een. Keer.

* * *

Ek dra hierdie op aan almal wat sukkel met depressie, seerkry, swaarkry. Almal wat Die Donker ken. Ek het nie woorde van wysheid wat jou gaan laat beter voel nie.
Net dit: Nog. Net. Een. Keer.
Nog net een tree.
Nog net een dag.
As jy verdwaal het in die woud, neem dit jou soms 'n rukkie om te besef dat jy verlore is. Vir ‘n rukkie probeer jy jouself oortuig dat jy net so bietjie van die paadjie afgestap het en dat jy enige oomblik weer die voetpad sal kry. Dan word dit nag en weer en weer, en jy weet nog steeds nie waar jy is nie. Dan is dit tyd om te erken dat jy so ver van die pad afgedwaal het, dat jy nie eers meer weet watter rigting die son opkom nie. Maar soek die lig. Dis wanneer dit die donkerste is, wat jy lig die maklikste kan raaksien. En gaan daarnatoe. Dit voel of jy nie krag het nie. Maar jy hét. Soek die lig. Laat die lig toe.

* * *

MAAR nóg belangriker dra ek die op aan die mense wat NIE nou op hulle knieë staan met Die Donker langs hulle nie: Deel asseblief ‘kaarte’ uit. Oral waar jy gaan. Jy het géén idee hoe groot verskil die mees onbenulligste kompliment of tikkie vriendelikheid aan iemand se lewe/dag kan maak nie.
As jy wegstap by iemand, wat los jy daar? Verwoesting? Of hoop? Lewe jy jou lewe so dat, as jy vertrek, die mense wat agter bly, blý is, of jammer is dat jy moet gaan? Dit is so eenvoudig. Daar is mense om ons wat lewens verwoes, en daar is mense om ons wat lewens red. Jou keuse.


#Depressie #SteekJouHandUit

©Riaan Palmer
Share:

Friday, 2 August 2019

Papaja en die Morkels

Ouma sê die Morkels se moeilikheid het begin by daai hond, Papaja. Volgens Ouma het Louw Morkel die hond gesteel by ‘n sigeuner karavaan. (Daai karavane wat oornag in ‘n oop stuk veld verskyn, met ‘n plakkaat wat aanbied om jou palm te lees. Volgende week is hulle net so skielik weg. Niemand sien hulle kom nie en niemand sien hulle gaan nie. Daar’s ook nie eers ‘n motorkar wat die ding kan sleep nie.) Die ou sigeuner vrou wou nie die hond aan Louw verkoop nie, toe gaan steel hy hom dieselfde aand nog. Hy wou vreeslik graag die vreemde hond hê want die brak was geel. Nie geel soos ‘n Labrador kammakastig geel is nie. Nee, geel soos in met ryp piesang geel. (Ook dan nou hoekom die hond se naam Papaja was. Dit sou seker meer sin gemaak het om die hond Piesang te noem, maar Louw het altyd gesê jy noem nie ‘n dier na ‘n vrug nie.) Ouma reken die sigeuners het ‘n vloek op Louw Morkel gesit oor dié hond wat hy sommer so gesteel het. Eintlik seker maar Louw se verdiende loon, maar Ouma weet darem nie of ‘n hond al daai pyn en lyding regverdig nie...



Die Morkel gesin het aanvanklik eers uit 9 mense bestaan. Louw, sy vrou Magriet en die 7 kinders. (Ouma sê dis nie dat óf Louw óf Magriet vreeslik mooi was, wat so baie kinders veroorsaak het nie. Dis net dat Magriet vreeslik vrugbaar was – seker maar oordat sy so baie met die kompos in die lande gewerk het. Louw het net sy onderbroek oor die deur gehang, of Magriet het net wind-af van Louw gestaan, dan is die vrou weer verwagtend.) Die 9 van hulle het almal op ‘n halwe hektaar plaas buite Rustenburg gebly, in ‘n 2 slaapkamer huisie. Louw wou vreeslik graag laat aanbou om plek te maak vir die spulletjie, maar hoe meer hy gespaar het, hoe meer kinders het sy vrou gebaar, en die aanbou het net nooit gebeur nie. Louw en sy vrou het natuurlik in die een slaapkamer geslaap, die 6 meisie-kinders in die ander kamer en die seun buite in ‘n tent saam met Papaja.

Die noodlot het eerste vir Magriet loop haal. Ouma sê as dit nie so tragies was nie, was dit dalk snaaks. Magriet het kaasstokkies vir die jongste se verjaardag gemaak. Dis nou daai blokkies kaas wat deur ‘n tandestokkie, saam ‘n gherkin of ‘n suur uitjie, gesteek word. Jy kry hulle by enige Afrikaner partytjie – kômmen of nie. Magriet loop so met die skinkbord kaasstokkies, wat in onderstebo halwe lemoene gesteek is, toe Papaja voor haar inhardloop en Magriet neerslet. Reg bo-op die dosyne stokkies. Dit reën kaas, gherkins en suur uitjies in die Morkels se huis, en Papaja is net te bly. Weke daarna haal hulle nog kaas en gherkins van die gordynkappe af. Gelukkig – of eerder ongelukkig – het Magriet die val oorleef. Die verjaardag partytjie moes maar afgestel word, want die kinders moes die res van die dag sit en tandestokkies uit Magriet trek. Die probleem is dat Magriet toe nou vol dosyne en dosyne klein gaatjies was. In haar gesig, in haar keel, in haar bors, in haar derms – orals! Elke keer as sy water of iets drink, dan spuit die vloeistof by al wat ‘n gaatjie was uit – Magriet het glo nes ‘n gieter of ‘n stort gelyk as sy ‘n glas water drink. Uiteindelik is Magriet dood van die dors, want sy kon geen vloeistof inhou nie. Op haar einde was sy droëer as ‘n Ouma-beskuit (die wat jy in die winkel koop, nie my Ouma s’n nie). Louw het vir Magriet ‘n drukkie probeer gee, toe verkrummel Magriet in ‘n duisend stofdeeltjies en waai by die venster uit. Maar nie voordat die jongste kind, Allettaa, wat aan asma gely het, ‘n teug van Magriet se stof inkry nie. Allettaa se bors slaan bot toe, en die kind slaan 5 minute later ook dood neer. 



Die tweede jongste kind het hulle Ma se dood seker die moeilikste gevat. Alleta. (Ouma praat my deurmekaar en ek vra haar, is Aletta nie dan nou net dood nie? Ouma verduidelik toe, nee, dit was Allettaa, hierdie is Alleta. Na die derde meisiekind, toe besluit Louw en Magriet om maar al die meisies ‘n variasie van Aletta sal noem, want so hoef sy net een keer te roep, dan sal amper almal kom. En dan hoef hulle, as ouers, nie so baie name te onthou nie.) Alleta, gebreek deur haar ma se dood, was skaars ‘n bloedjie van 2, toe het sy haar aan paraffien oorgegee. Op drie het sy gom en hoesstroop gesnuif. Op vier het sy by ‘n kers sit en teken - hoog op DDT – toe Papaja teen die tafel stamp, die kers omval teen Alleta en Alleta met ‘n kortstondige, helder bol vlamme verdwyn tot ‘n hopie as. Al die paraffien waarin sy haar brood gedoop het, het haar hoogs vlambaar gemaak. Ten minste het sy nie soos haar Ma by die venster uitgewaai toe sy klaar is nie.

Die derde jongste, Aleetta, was tragies deur ‘n haai opgeëet. Sien, dit was die tyd van Die Groot Droogte langs die kus. Die see het begin opdroog en ver teruggetrek. Al die seevis het maar, om te oorleef, met die riviere langs die binneland in geswem. Al wat ‘n haai was is ook die binneland in, natuurlik agter hulle kos aan. (Ouma sê jy kon vir jare na die droogte nog snoek vang in Hartbeespoortdam.) Aleetta was, met Papaja agter haar aan, op pad kafee toe om vir Louw twak te gaan koop. Papaja gewaar toe so waar as wragtie ‘n dolfyn daar in die Hexrivier. Die hond is opgewonde die water in, en Aleetta méér opgewonde agterna, want sy’t al gehoor die ryk mense swem so saam die dolfyne in Mosambiek. Dit was op die ou einde nie ‘n dolfyn nie, maar ‘n witdoodhaai. ‘n Honger een. Hulle het net Aleetta se Crocs gekry na die tyd.

Die vierde een, Aleta, is doodeenvoudig deur ‘n haas dood gepik. Dalk nie, só eenvoudig nie. Aleta was doodonskuldig besig om wasgoed op die draad te hang, toe Papaja aan die blaf gaan, so ent die veld in. Oordat daar so ‘n plaag van seeslange was besluit Aleta om maar eerder te gaan kyk, want net-nou is dit ‘n seeslang wat vir Papaja wil pik. Toe sy egter daar aankom, toe sien sy dis ‘n hasie.
“Los die arme hasie, jou ou simpel hond!” Was Aleta se laaste woorde.
So ent weg was ‘n seeslang. Die seeslang het die hasie oomblikke vroeër gepik. Wat meeste mense nie weet nie, is dat seeslange die gevaarlikste gif in die hele wêreld het, maar omdat hulle in die see bly, en mense nié, is niemand nog ooit deur ‘n seeslang gepik nie. Die arme hasie was egter vol seeslang gif. In sy bloed, in sy brein, in sy spoeg – hy was basies ‘n gifhasie. Toe Aleta buk om die hasie op te tel, toe byt hy vir Aleta. Uit selfverdediging, natuurlik. Aleta het dit darem terug gemaak tot by die huis en was ordentlik genoeg om eers die wasgoed klaar op te hang, voordat sy morsdood omgekap het. 


Net ‘n week daarna, toe Louw besig was om die lande te ploeg, toe hardloop Papaja voor die trekker in. Louw het uitgeswaai vir die geel gevaarte, van die trekker afgeval en homself basies met die trekker die lande ingeploeg. Die lande was vir jare daarna baie vrugbaar op daardie plek, want Louw het baie bemesting gemaak toe hy sien die ploeg gaan oor hom loop...

Toe was daar net 3 Morkels oor. Tegnies gesproke. Aletta (wat weens omstandighede toe die jongste was) het die patroon begin raaksien, haar koffertjie gepak, en een aand die nag in verdwyn sonder om eers koebaai of niks te sê vir niemand nie. Veral nie vir Papaja nie. Met die dat sy ‘n gesonde 16 jaar oud was, het sy nie te lank duimgegooi voordat ‘n trok-bestuurder haar opgelaai het nie. Niemand weet wat verder van haar geword het nie. (Magriet Junior – die oudste van die Morkels – het jare later ‘n poskaart van Charlize Theron gekry. Charlize wou net weet wie leef nog. En spesifiek of leef Papaja nog. Dit was vir Magriet Junior bietjie vreemd, maar nie die vreemdste ding wat sy al op die plaas gesien het nie.)
Louw Junior, die enigste seun tussen die kinders, se gedagtes was elders. Louw Junior het homself al op 12-jarige ouderdom ontdek. Hy’t ook baie van die volk se seuns en sy skoolvriende wat kom oorslaap het oor die jare, ontdek. In sy tent. As die ligte af was. Na sy Pa se dood toe het hy uiteindelik die vrymoedigheid gehad om uit die kas te klim. (Nie dat die tent ‘n kas gehad het nie, so kom ons sê maar hy het die vrymoedigheid gehad om uit die tent te klim.) Hy was 18 en lus vir leef en om die wêreld te ontdek – nie net homself en sy geskokte maatjies in sy tent nie. Louw Junior het nes Aletta in die middel van die nag verdwyn. Hy het darem vir Magriet Junior ‘n briefie gelos: “Ek is lus, Ousus, so ek moet gaan. Pasop vir Papaja. Lief vir jou. L.J.”
Meneer de Beer wat L.O. vir die matriek seuns gegee het, het dieselfde nag verdwyn, maar sonder om ‘n briefie vir sy vrou te los.

Toe was Magriet Junior alleen op die plaas. Die 2-slaapkamer plaashuisie het vir haar massief gevoel. Leeg. Eensaam. Net sy. En Papaja.
Sy’t een middag die haelgeweer uit die kluis gehaal en die veld ingestap. Papaja aan haar sy. Sy’t gestap tot by die 6 grafte, ‘n handvol veldblomme gepluk en ‘n blommetjie op elke grafsteen gesit.
“Sien jy wat het jy gedoen, Papaja? Daar lê hulle. Louw Morkel. Magriet Morkel. Allettaa Morkel. Alleta Morkel. Aleetta Morkel. Aleta Morkel. Morsdood. Party van hulle lê nie eers hier nie. Hulle is stof en as in die wind. Of haaikak.”
Papaja het net sy stert gewaai.
“Is dit wat jy wou gehad het? Nét oordat my Pa jou by daai vrou gevat het? Is dit nou my beurt? Gaan jy my nou doodmaak?”
Magriet Junior het diep in die hond se geel oë gekyk. Opsoek na iets. Redes.
“Nee.”
Magriet Junior skrik so groot sy trek per ongeluk die haelgeweer se sneller, en skiet ‘n tarentaal dood wat doodonskuldig in die stof loop en wei het.
“Papaja? Kan... kan jy praat...?” Vra sy geskok.
“Nee.” Die Dood stap tot by Papaja en vryf die geel hond se ore. Papaja waai sy stert opgewonde. “Magriet Junior Morkel.” Die Dood se stem was diep en vreesaanjaend en mooi. “Papaja het niemand doodgemaak nie. Hy is dalk die lompste hond en die grootste ongeluksvoël op die planeet aarde, maar hy het niemand doodgemaak nie.”
Magriet Junior het moedeloos in die gras gaan sit. “Maar...” Sy’t gesukkel om te verstaan.
“Magriet Junior Morkel. Mense gaan dood. Party kry kanker. Party word so oud dat hulle móét doodgaan. Ander mense verdor tot stof en waai weg in die wind. Maar dit beteken nie die res moet ophou leef nie. Jy sê ‘A-nee-a Ma, klim af van die tafel af, ons moet hier eet!’ en jy vee die stof van die tafel af. Jy loop nie die veld in met ‘n haelgeweer nie. Jy staan op en jy leef. Nou. Dis al wat jy het.” Die Dood het met ‘n teerheid gepraat, al was sy woorde kwaai.
“Dit is al wat ek het.” Antwoord Magriet Junior saggies.
“Is jy hier vir my?” Vra sy na ‘n lang stilte.
“Nee. Ek is hier vir Papaja. En om so bietjie met jou te klets.” Antwoord die Dood.
“Kan Papaja asseblief nog bietjie by my bly? Ons het hom almal so gehaat oor al die dood... Hy’t nooit liefde geken het nie.”
Die Dood krap Papaja se maag. Papaja se agterbeen begin spring dat dit lyk of hy ‘n onsigbare fietsie ry.
“Papaja kan bly vir nog so bietjie. As dit beteken dat jy die haelgeweer gaan bêre, kan hy met die grootste liefde bly.” Sê die Dood in sy esoteriese dreuning van ‘n stem.
“Met die grootste liefde.” Beaam Magriet Junior Morkel.

* * *
Ouma wys opgewonde na die TV. “Kyk!”
Op die kassie is nog ‘n episode van kykNET se Megaboere. ‘n Formidabele boerevrou stap deur rye mielies wat lyk of dit vir altyd aanhou tot verby die horison. Die vrou verduidelik aan die aanbieder hoe sy ‘n halwe hektaar plaas so vrugbaar geboer het, dat dit nou ‘n 5,000 hektaar plaas is. Langs haar hardloop ‘n geel hond. Nie geel soos ‘n Labrador kammakastig geel is nie. Nee, geel soos ‘n ryp papaja.

©Riaan Palmer
Share:

Monday, 29 July 2019

Die Hoender-meisie van Nooitgedacht

Daar is duisende kilometers se grondpad in Suid-Afrika waar geen mens ooit ry tensy jy daar moet ry nie. Een so pad is die pad tussen Warmbad en Nooitgedacht. Daar het ‘n paartjie Oom Drik (uitgespreek Dirk, maar gespel Drik, oorlat sy Pa disleksies was) en Ta’ Alie ‘n plaas gehad. (Nie Tant Alie van die liedjie nie; hierdie was ‘n ander antie.) Die twee was heeltemal selfversorgend: Hulle het self al wat ‘n groente is geplant, beeste, skape, varke en hoenders gekweek en selfs katoen gegroei om klere mee te maak (ten minste al die klere wat hulle nie uit leer uit wou maak nie, want mens wil tog nie met ‘n leer onderbroek stap, in die somer in die Bosveld nie). Hulle het nie eers elektrisiteit gevat toe Eskom kom lyne lê nie, wat beteken daar was ook geen draadloos of prentjie-boks nie. Hulle het dus geen rede gehad om ooit op die dorp te kom nie, en soos die jare geloop het, het die hele kontrei skoon vergeet die paartjie bestaan enigsins.



Dis eers toe Oom Abel ‘n jong Brahmaan bul bestel het, wat almal weer onthou het van Oom Drik en Ta’ Alie. Sien, Oom Abel lees in die Landbou weekblad van al die fancy beeste waarmee die Amerikaners vorendag kom met “kruisbestuiwing”. Hy bestel vir hom massiewe Brahmaan bul wat net-net ‘n vrugbare ouderdom bereik het, met die gedagte om die bul tussen sy Jersey koeie los te laat, om sodoende ‘n nuwe, massiewe ras melkkoeie uit te broei. Dié dag word die jong Brahmaan afgelaai met die hele spul Jersey koeie wat nuuskierig naderstaan om te kyk wat gebeur. Die Brahmaan storm uit, vat twee keer grond en is bo-op die eerste Jersey, Bessie, nog voor sy eers daaraan kan dink om haar onskuld te beskerm. Bessie se bene knak dubbeld soos ‘n Russiese gimnas en vir weke daarna skrik sy nog in die middel van die nag wakker, van die bomskok. Die res van die Jerseys bekyk die saak so ‘n sekonde of wat, besef wat kom en so vlug die hele trop in die vier windrigtings, die veld in. Kom ons sê maar net dat geen grensdraad ‘n angsbevange Jersey, wat vlug vir haar onskuld, kan keer nie.

Toe die Brahmaan weer teruggepos is, en die werf weer veilig is vir ‘n onskuldige melkkoei, stuur Oom Abel die volk uit om sy trop Jerseys te gaan bymekaarmaak. Met die gesoekery vir die trop Jerseys eindig die soekgeselskap op Oom Drik en Ta’ Alie se plaas. Hulle kry dié twee se geraamtes in die kombuis. Nie Konstabel Lappies of Dok Koos kon enige leidrade kry waaraan die twee dood is nie, maar Dok is seker hulle was al ‘n goeie 8 jaar dooi. Dit was egter nie die grootste skok vir die kontrei nie. Wat niemand geweet het nie, is dat Oom Drik en Ta’ Alie ‘n dogter die wêreld ingebring het. Groot was die verbasing toe Konstabel Lappies die werf verken en ‘n poedelkaal dogtertjie saam die hoenders in die hoenderhok kry. Sy loop so ewe op haar hurke met haar armpies onder haar kieliebakkies ingevou en skrop in die sand saam die hoenders. “Kô-kô-kô” ook so ewe. Blykbaar het die hoenders die arme kind, wat omtrent ‘n jaar oud moes wees toe haar ouers gesterf het, aangeneem en grootgemaak.



Na ‘n kerkraadsvergadering, ‘n skoolraadsvergadering, ‘n vrouevereniging vergadering en ‘n paar geselsies oor ‘n bier by die naaste kroeg, besluit die kontrei se mense dat Oom Drik en Ta’ Alie se kind deur die Van Verlangens aangeneem sal word. Die Van Verlangens egpaar was net te gretig – of eerder dankbaar - om die kind in hulle groot, leë huis te verwelkom. (Maak nie saak watter posisie Gert van Verlangens probeer het nie, sy vrou Hettie wou nie vat nie en vir hom ‘n eersgeborene in die wêreld bring nie.) Op Dominee se aandrang word die kind met moeite na die naaste natsel toe gesleep en word sy gedoop as Kiepie van Verlangens. (Nie vreeslik oorspronklik nie, maar wat anders sou jy nou ‘n kind wat deur hoenders grootgemaak is noem?)

Van dag een af was dit net opdraande in die Van Verlangens huishouding. Kiepie wou niks weet van klere dra óf binne die huis wees nie – wat nog te praat van op ‘n bed slaap. Hol al hurkend weg vir Hettie van Verlangens, as sy vir haar ‘n rokkie probeer aantrek, en gaan sit buite in die lukwartboom waar sy die res van die dag ontsteld sit en kô-kô-kô. Hettie kry gelukkig ‘n helder oomblik, sny drie vere kussings in flarde en maak die pragtigste sonrok vir Kiepie uit die verbleikte vere. Sy lok vir Kiepie uit die lukwartboom met ‘n handvol mieliepitte en kry die vere-rok oor die kind se kop. Kiepie is buite haarself want sy’t nog nooit méér soos ‘n hoender gevoel as in haar vere-gewaad nie. Uiteindelik kon Gert van Verlangens ook huis toe gaan want daar was nie meer skaamteloosheid op sy werf nie. Gert doen ook sy deel, en hy bou ‘n glorified hoenderhok in die agterplaas – nogal kompleet met moerse bloekom stok waarop Kiepie kan sit en slaap. Gert het ook vinnig geleer dat as Kiepie aan die kekkel gaan in die hoenderhok, dan het sy kammakastig ‘n eier gelê. Dan moet Gert maar inderhaas hardloop met die graaf en die onheil verwyder, vóór Kiepie daaraan dink om die “eier” uit te broei.

Doktors kom van heinde en verre om die hoender uit Kiepie te probeer praat of dokter. Kop dokters, mediese dokters, spesialiste, spiritualiste, sangomas en selfs ‘n veearts of twee. Maar Kiepie se toestand bly onveranderd. Inteendeel, raak Kiepie erger. Sy begin ophou eet: Nie mieliepitte nie, nie kropslaai nie, niks. Sy trek selfs haar neus op vir ‘n handvol tuinslakke (wat Kiepie in die verlede met groot oorgawe uit Hettie se hand gepik het). Naderhand sit die stomme kind dag in en dag uit en wegkwyn op die stok in die glorified hoenderhok. Sy gee net so nou en dan ‘n sagte kô-kô-kô, net om te laat weet sy leef nog indien iemand sou belangstel.

Die Van Verlangens is raadop en laat kom weer vir Dok Koos, want ten minste ken Kiepie teen die tyd al die gryskop omie. Hy luister aandagtig na wat die Van Verlangens paartjie hom vertel, steek sy pyp aan en stap met rustig met bolle rook die glorified hoenderhok in. Hy kô-kô-kô in haar rigting. Sy kô-kô-kô saggies terug. Hy staar diep in Kiepie se oë en sy wys vir hom haar siel. Dan stap Dok Koos koponderstebo weer terug tot by die Van Verlangens.
“Sy ly aan depressie. Sy’s hartseer. Sy mis haar mense...uhm...hoenders. Sy gaan doodgaan van ellende as sy hier bly.” Dok Koos se stem is bewoë want hy weet daar is niks wat enige dokter vir ‘n gebroke hart kan doen nie.
“Se moer!” Sê Hettie van Verlange, rol haar moue op en stap woedend – doelgerig - die glorified hoenderhok in, nog voor die twee mans iets kan sê of doen.
Hettie gaan staan vierkantig voor Kiepie en druk haar wysvinger voor die kind se gesig, waar sy op die stok sit en kô-kô-kô.
“Luister nou mooi vir my! Jy’s nie ‘n verdomde hoender nie!” Hettie is buite haarself van weke se frustrasie wat opgebou het tot by breekpunt. “Klim onmiddellik van daai stok af en gedra jou soos ‘n normale mens!”
“Kô-kô-kô...”
“ON! ME! DE! LIK!” Die are staan skoon bulte op Hettie se gesig soos sy die lettergrepe in hoofletters sê.
“Kô-kô-kô...”
En toe pik Kiepie vir Hettie van Verlangens. Reg teen die voorkop. En weer. En weer. Hettie slaan agteroor neer dat die stof soos ‘n wolk om haar hang. Kiepie is van die stok af, pens-en-pootjies bo-op Hettie se bors en sy pik en sy pik. Dit kos beide uitgegroeide mans om Kiepie met moeite van Hettie af te kry, want as jare se hoender-selfverdediging opleiding inskop, het jy moeilikheid!



Twee dae later is Kiepie weer terug op haar oorlede ouers se plaas saam die ander hoenders op die werf. Hettie van Verlangens het dit net-net oorleef en darem net weggestap met 60 steke, ‘n gebreekte neus en ‘n glasoog. Hettie is ook vir altyd genees van haar begeerte om kinders te hê. Sy’s ook vir altyd genees van KFC.
Gert van Verlangens het egter lief geword vir die kind, en het gereeld vir Kiepie en die ander hoenders sakke vol mieliepitte gevat. Hy’t ook gereeld vir Dok Koos daar gekry, wat darem seker gemaak het dat die kind nog gesond is, en nie Newcastlesiekte opgedoen het nie. Dan sit die twee mans oor ‘n bier en wonder wat van Kiepie gaan word.

Dit was járe terug. Dok Koos is lankal oorlede en Gert van Verlangens nie te lank daarna nie. Niemand is meer seker presies waar op die pad na Nooitgedacht lê Oom Drik en Ta’ Alie se plaas nie. As jy die volk in die kontrei vra oor die plaas en Kiepie dan skud hulle net hulle koppe. Óf hulle waarsku net “Djy moenie daar gaat nie. Darrie hoenôr vrou gat vir djou pêk. Hy maak so kô-kô-kô en as djy weer sien dans jou oog by die grond.”
Maar dis tog net ouvrou stories en bangmaak praatjies. Nè?

Share:

Saturday, 20 July 2019

Koning Stefaans van Staden

Ek het van kleins af al ‘n probleem. Nee wag, kom ons stel dit eerder so: Die samelewing het van kleins af ‘n probleem met my. Sien, ek hou nie van harde handearbeid nie. Ek hou nie daarvan om iets op te tel en te dra nie. Ek hou nie van hardloop of selfs vinnig loop nie. Ek hou nie daarvan om iets met my hande te doen nie. Ek kan ure lank lê en kyk hoe iemand anders dit doen – maar net nie verwag dat ek dit self doen nie! Dit laat baie mense vir een of ander rede rooi sien. Veral my Ma wat my al reguit vertel het ek is “lui”. Maar sy’s verkeerd. Daar is ‘n baie eenvoudiger en ooglopende verduideliking vir my kondisie: Ek is ‘n afstammeling van koninklikes, wat beteken dat ek geen beheer het oor die feit dat ek nie iets vir myself wil of kan doen nie. Daar is ‘n gedruis onder die lesers soos wat hulle hulle oë vir my rol. Wel, na maande met my neus in boeke doenig met naslaanwerk kan ek uiteindelik bevestig dat ek reg was: Ek is die nageslag van ‘n koning. Nee, nie die Britse koningshuis nie. Ook nie Frans, Nederlands, Rusies of selfs Hebreeus nie. Ek is die afstammeling van die een en enigste Suid-Afrikaanse Koning van die Boere: Koning Stefaans van Staden. Aan my Ma se kant.

“Watse bog praat jy?” hoor ek julle vra. Dis die reine waarheid. Sien die ouens wat die geskiedenisboeke geskryf het, het baie hard probeer om Koning Stefaans uit te skryf asof hy nooit bestaan het nie. Vir redes. Ons sal later daarby kom. Maar ek het hom gekry. Daar in die nasionale argiewe – in wit en swart. Hulle het gedink niemand gaan hom kry nie. Hulle was verkeerd.


Johannes Stefanus Lafras Verematras van Staden is gebore 28 April 1882. As jy die sommetjies maak sal jy besef hy was moontlik die resultaat van ‘n viering van die einde van die Eerste Boereoorlog. (Maar wat sy ouers in hulle slaapkamer gedoen het is nie jou of my besigheid nie, so hoekom praat ons nou weer daaroor?) Hy was sy Ma se mooiste kind so sy was vreeslik beskermend oor die bloedjie. (Dat hy sy Ma se enigste kind was het niks met die prys van eiers uit te waai nie.) Sy het hom orals gedra waar sy gegaan het, totdat sy hom eenvoudig nie meer opgetel kon kry nie. Dit het toe nou beteken dat Stefaans eers op 15-jarige ouderdom leer loop het. (Ja, sy ma, Ta’ Klippies van Staden, was ‘n besondere sterk boere-antie gewees!) Sy het álles vir hom gedoen. Sy’t hom gevoer, hom aangetrek, hom gebad, sy skoolwerk gedoen en nog alles tussen-in. Al wat ‘n skindertong is het natuurlik bespiegel of sy Stefaans afgevee het waar daar af te vee was ook. Dit laat mens effe groen om die kiewe, so jy dink maar nie te hard oor die soort goed nie.

Daar is nie duidelikheid oor wat van Stefaans se pa, Johannes van Staden, geword het nie. Sommige meen dat hy sy goed gevat en gewaai het oor sy vrou en kind se vreemde gedrag. Ander merk dat Johannes min of meer presies dieselfde dag verdwyn het as wat die Royal hotel se kelnerin, Dubbel-D-Letta, verdwyn het. Wat ook al die rede was, Stefaans het nie ‘n vaderfiguur gehad nie. Dit was dus ‘n groot skok vir Stefaans se konstitusie toe sy ma in ‘n fratsongeluk dood is. (Motorkarre was mos nou maar ‘n nuwe verskynsel en Ta’ Klippies het ook nie geweet van kyk links en regs en weer links voor jy oor die straat stap nie. Stefaans se laaste herinnering van sy ma was die twee rooi strepe en een bruin streep wat sy in Kerkstraat gelos het. ‘n Sielkundige sal mos vir jou verduidelik dat dit waar van Stefaans se gedrag sy ontstaan gekry het.)

So is Stefaans van Staden alleen gelos sonder enige bemarkbare vaardighede. Of selfs basiese vaardighede. Alhoewel Stefaans geen boekekennis gehad het nie, was hy darem innoverend. ‘n Mens wie se hande nie van werk ken nie het maar altyd plannetjies om kos op die tafel te sit. Dis toe wat Stefaans by die politiek betrokke raak, want ‘n politikus se werk is mos om vir ander mense te sê wat om te doen. Stefaans het die regte mense botter om die mond gesmeer en kort voor lank was hy die gewildste jong man wat Pretoria nog gesien het. (Die feit dat hy sag op die oog was het ook baie gehelp. Dáái gene het ek nou nie geërf nie.) Noem sy naam voor ‘n jong dame en sy bloos rooi soos ‘n tamatie en al wat ‘n Pa met ‘n dogter is doen gereeld navraag of Stefaans nog hubaar is. Dit is ook dieselfde tyd wat die Tweede Boereoorlog tot ‘n einde gekom het. Alhoewel die Boere die Engelse oorwinning ter wille van vrede aanvaar het, kon hulle nooit aanvaar dat hulle die onderdane van die Britse koning, Edward VII, was nie. In die geheim is daar vergaderings gehou, melktert geëet en mampoer gedrink totdat daar besluit is dat daar ‘n Boere koning moet wees. (Die feit dat ‘mampoer’ in daai sin verskyn verduidelik ook die besluit wat gemaak is.) ‘n Maand en ‘n paar kerkraadsvergaderings later gebeur dit toe dat Stefaans van Staden deur die NG Moedergemeente se dominee gekroon word as koning Stefaans.


 Die Erasmus familie skenk ‘n paleis (jy kan dié grys en wit gebou vandag nog sien as jy die Ooste van Pretoria inry) en Koning Stefaans trek baie gewillig in. Aanvanklik het dinge redelik goed gegaan. Koning Stefaans word hand en voet bedien deur onderdane en die Boere loop trots en vertel hulle het hulle eie koning – die Engelse se holle. Maar dis nie lank nie voor die mense agterkom Koning Stefaans se kop is nie lekker 2-3 nie. Hy moet orals in die paleis rondgedra word, en daar word ‘n groot klong aangestel om die koning te abba. As Koning Stefaans moet reis, dan ry hy nie perd soos ander mense nie want “die goed” is glo vuil en die galoppeerdery is glo net te veel vir die “Koninklike Juwele” wat volgens oorlewering baie sensitief was. (En, nee, ek praat nie van sy kroon nie.) Die antwoord was natuurlik om vir die Koning ‘n motorkar te kry, maar na ‘n histeriese geskreeuery oor sy ma se drie strepe, was dit duidelik hy sou ook nie sy voete in ‘n motorkar sit nie. Koning Stefaans moes toe nou maar noodgedwonge deur 4 sterk jong mans rondgedra word na waar hy wou wees. (Die versoek dat die 4 sterk jong mans net in lende doeke moes wees, het die wenkbroue laat lig, maar is afgelag as maar net nog een van Koning Stefaans se eksentrisiteite.)

Koning Stefaans se daaglikse dieet het basies bestaan uit gebak en die boere meisies van regoor die land het baie gewillig beskuit, soetkoekies, koeksisters, Hertzoggies, pannekoek en al wat ‘n ander soet ding is paleis toe gestuur. (Ek wil net noem dat Hertzoggies eers Stefaansies genoem is, maar toe Generaal Hertzog vir Stefaans uit die geskiedenis help skryf het, het hy die koekies sommer na homself vernoem.) Almal het gehoop dat húlle gebak die koning se hart sou steel en hy uit liefde vir soet goed vrou vat. Hulle sê mos die pad na ‘n man se hart is deur sy maag. “Hulle” is verkeerd. Een na die ander jong gespierde staljong is by die paleis aangestel. Nou as jy bietjie sukkel om tussen die lyne te lees: Koning Stefaans het mos nie perd gery nie, so daar was nie perde of stalle by die paleis nie. Dit was vir vele staljongens ook net so ‘n verrassing, en keer op keer is daar in die middel van die nag uit die paleis gevlug – kaalgat en spierwit geskrik - as ‘n nuwe staljong uitvind hoekom hulle eintlik daar was. Die mense het begin praat, so dat daar naderhand weer ‘n kerkraadsvergadering oor Koning Stefaans gehou is. Die antwoord was eenvoudig. Óf Koning Stefaans moes ‘n Koningin aanskaf, óf hy word onttroon.

Stefaans, mal soos wat hy was, het besef dat hy nie die gans wat die goue eiers lê moet misbruik nie, en kondig toe aan dat hy opsoek is na ‘n vrou. Maar om vir tyd te speel, dink hy toe ‘n plan uit: Hy verduidelik hy sal die badwater van al wat ‘n maagdelike dame is drink, en die water van die dame wat die lekkerste proe sal hy mee trou. Nou moet julle ook ingedagte hou dat dit kort na oorlogstyd was, so maagdelike meisies was daar nie veel om van te kies nie. Tog het die dames wat te lelik, vet of preuts was vir sulke dinge hulle badwater begin paleis toe stuur. Party het in parfuum gebad wat die water te bitter gemaak het. Ander het weer in bokmelk gebad, maar teen die tyd wat dit by die paleis kom was dit al iewers tussen jogurt en kaas en dus nie meer heeltemal ‘n drinkbare vloeistof nie. Die tyd het aangeloop, en soos die water gekom en gegaan het, het die staljongens, hofknape, skildknape en kamer knegte ook gekom en gegaan; Koning Stefaans steeds vrou- en kinderloos.

Die dominee se senuwees kon dit nie meer hou nie en hy het persoonlik Potchefstroom toe gegaan om ‘n pragtige jong meisie tussen die boere gaan soek. Hy’t ook met ‘n bietjie finansiële aanmoediging en politiek die pragtigste jong meisie daar gekry. Met pragtige jong meisie bedoel ek natuurlik een met kort hare, gemaklike skoene, plat bo soos ‘n strykplank en wat eerder mansbroeke gedra het. Sy was lief vir perd ry, jag en was gereeld per ongeluk aangespreek as “jong man”. Soos die geluk dit wou hê was haar naam Lukas – want die ou mense het mos Oupa se naam gegee vir die eersgebore, ongeag of jy nou mannetjie of wyfie was. Lukas is aangery Pretoria toe met ‘n enkele tassie onder die arm. Koning Stefaans was in ‘n hoek en reël toe nou maar noodgedwonge die troue. Nogal ‘n hele gedoente. Gaste en gebak van regoor die wêreld. Meer blomme as wat jy ooit by die Bloemfonteinse blommeskou sal sien. En dosyne jong mans wat vir een of ander rede in wit onderbroekies staan en die gaste koud waai met palmtakke.

Na die groot onthaal was dit tyd vir wittebrood hou. Koning Stefaans se gemoed was swart. Koningin Lukas het haar bes probeer om die regte rol te speel. Sy’t die wit spookasem-pofrok uitgetrek en op die bed gaan sit. Koning Stefaans het van die jong mans in die onderbroekies na die kamer toe laat kom.
“Dis warm!” Verduidelik Koning Stefaans toe aan sy bruid. “Hulle moet ons waai.”
“Dis hoog winter!” Het Koningin Lukas probeer keer.
“Jy verstaan nie.” Het Koning Stefaans gesug.
“Ek verstaan presies.” Het Koningin Lukas geantwoord.
Haar hart was ook seer. Iewers in Potchefstroom was ‘n plaasmeisie wat se hart ook seer was. “Ons leef in ‘n wêreld waar niemand verstaan nie. Maar ek verstaan en jy verstaan.”
Koning Stefaans het daardie aand sy plig as eggenoot nagekom. Ook maar net omdat die man wat daai palmtak gewaai het baie gespierd was. Die volgende dag was Koning Stefaans van Staden weg. Die palmtak-waaier ook. Die Kerkraad het vergadering gehou en besluit dat ‘n koningshuis ‘n Engelse konsep is, en nie gaan werk vir die Afrikaners nie. Koningin Lukas is terug Potchefstroom toe gestuur – net as Lukas. Lukas Breedt. Nege maande later is my Ouma Isabel gebore. Honderd jaar later moet ek vir mense probeer verduidelik hoekom ek nie harde handearbeid wil of kan doen nie. Dis dan in my blou bloed. Gelukkig hoef ek nie my voorliefde vir gebak te verduidelik nie. Daar’s darem niks so lekker soos ‘n vars Stefaansie nie – of soos julle dit sal noem: ‘n Hertzoggie.

Riaan Palmer

Share: